Równie ważne są: przemyślany projekt, wykonany na podstawie dokładnych pomiarów anatomicznych (np. rozstawu źrenic), precyzyjne ustawienie maszyn przed rozpoczęciem szlifowania soczewek oraz stosowanie dobrej automatów i szlifierek dobrej klasy. Ostatnim etapem, na którym optyk może jeszcze wpłynąć na efekt pracy, jest kontrola jakości.
Stwierdzenie błędu po montażu okularów wiąże się ze stratami (koszt soczewek, praca specjalisty), ale pozwala uchronić klienta przed konsekwencjami (tj. nasileniem wady wzroku, uczuciem dyskomfortu), a salon przed roszczeniami i utratą reputacji. Bez względu na to, o którym etapie procesu wytwarzania mówimy, podstawą są dobrze dobrane, precyzyjne i utrzymane w należytym stanie przyrządy pomiarowe.
Centroskopy
Zanim soczewka trafi do automatu szlifierskiego, musi zostać zablokowana tak, aby punkty charakterystyczne znajdowały się w odpowiednich miejscach. Od precyzji wykonania tej czynności zależy wynik całego procesu szlifowania. Przesunięcie punktu zablokowania soczewki, szczególnie w przypadku soczewek dwuogniskowych i progresywnych, sprawia, że soczewka niemal na pewno nie będzie odpowiadała zaleceniom lekarza lub optometrysty. Z tego względu centroskop jest tak ważnym elementem wyposażenia każdej pracowni szlifującej soczewki.
Producenci oferują dwie rodziny takich urządzeń. Pierwsza, mniej skomplikowana grupa, to nowoczesne wersje ręcznych centroskopów, w których zachowano tradycyjny sposób obsługi, ale żarówki zastąpiono wydajnymi źródłami światła LED. Staranny projekt i wysoka jakość wykonania sprawiają, że są to urządzenia bardzo wygodne i dokładne, doskonałe dla niewielkich pracowni lub jako urządzenia zapasowe czy dodatkowe w szlifierni. Umożliwiają one blokowanie soczewki wyłącznie w oparciu o doświadczenie optyka i projekt okularów.
Druga grupa to centroskopy automatyczne – projektowane i wykonywane tak, aby podołały wysokiemu obciążeniu. Przeprowadzają one proces blokowania w możliwie najkrótszym czasie, bardzo precyzyjnie i przy minimalnym udziale operatora. Niektóre urządzenia mają wbudowane zintegrowane skanery opraw i demolensów, mogą korzystać z plików udostępnianych przez producentów opraw i soczewek, a także współpracować z pozostałymi urządzeniami znajdującymi się na wyposażeniu szlifierni za pośrednictwem lokalnej sieci komputerowej.
Często spotykanymi i pożądanymi cechami centroskopów są:
- blokowanie soczewki jednoogniskowej bez znakowania,
- zintegrowany automatyczny dioptromierz,
- dobór optymalnego nacisku, wystarczającego do pewnego zablokowania soczewki, ale niepowodującego jej odkształcenia ani uszkodzenia,
- wbudowany skaner optyczny do demolensów,
- pomiar stopniowego załamania na fragmencie krawędzi soczewki.
Dużą wagę przywiązuje się do ergonomii i wspomagania projektowania. Coraz częściej spotyka się duże, czytelne ekrany dotykowe, na których można wyświetlić obraz soczewki w naturalnej wielkości i wygodnie edytować jej kształt, rozmieszczenie otworów itp.
Nowoczesne centroskopy obsługują wszystkie dostępne na rynku rodzaje soczewek.
Nie zwalnia to jednak optyka z obowiązku zachowania czujności i świadomego projektowania soczewki, a także kontroli gotowego wyrobu. Niezależnie od poziomu zaawansowania technologicznego maszyn za zgodność okularów z zaleceniami okulisty lub optometrysty ostatecznie odpowiada optyk. Jego doświadczenie może uczynić trudny projekt wykonalnym i ustrzec salon przed niepotrzebnymi kosztami związanymi z błędnym wykonaniem soczewek.
Pomiar rozstawu źrenic
Dokładne wycentrowanie soczewek nie jest możliwe bez znajomości rozstawu źrenic (PD – od ang. Pupillary Distance). Teoretycznie parametr ten jest łatwy do zmierzenia, ale w praktyce trudności mogą pojawić się przede wszystkim w przypadku dzieci (np. jeśli nie potrafią utrzymać głowy przez dłuższą chwilę w jednej pozycji) oraz u osób dorosłych, które źle współpracują.
Przyrządy pomiarowe występują w kilku podstawowych odmianach: od czysto mechanicznych linijek (niekiedy wyposażonych w suwak z prostym celownikiem) po wersje elektroniczne, wykonujące pomiar w sposób całkowicie zautomatyzowany.
Na marginesie warto odnotować pewien trend – niektóre salony optyczne prowadzące sprzedaż przez Internet zalecają swoim klientom samodzielny pomiar rozstawu źrenic przed lustrem, przy użyciu linijki lub szablonu wydrukowanego na kartce. Przy dochowaniu należytej staranności taki pomiar może być wystarczająco precyzyjny, ale zawsze powinien zostać powtórzony przez specjalistę w salonie. Wykonując takie zlecenie, warto też zamieścić w dokumentacji informację o tym, że rozstaw źrenic klient wyznaczył samodzielnie. Może to ułatwić wyjaśnienie ewentualnych wątpliwości klienta dotyczących jakości wykonanych okularów.
Geometria okularów
Okulary tylko pozornie są prostym przyrządem optycznym. W rzeczywistości na efekt, czyli korekcję wzroku i komfort użytkowania, wpływa wiele parametrów opisujących geometrię okularów oraz wzajemne położenie soczewek i oczu. Odległość między źrenicami zależy głównie od warunków anatomicznych, choć musi być uwzględniona podczas szlifowania i montażu. Z kolei co najmniej trzy inne parametry – kąt pantoskopowy, kąt krzywizny oprawy i odległość wierzchołkowa – zależą nie tylko od kształtu twarzy, ale i od kształtu, rozmiarów oraz możliwości regulacyjnych oprawy.
Warto o tym pamiętać już podczas pierwszego kontaktu z klientem – przy dobieraniu oprawy do soczewek.
Optyk powinien ocenić, czy oprawa daje możliwość takiego ustawienia zauszników i nosków, aby utrzymać optymalne kąty i odległości przez cały okres użytkowania. Dotyczy to szczególnie opraw, w których mają być zamontowane grubsze i cięższe soczewki, opraw o nietypowym kształcie albo takich, które będą noszone w specjalnych warunkach. Do tej grupy należą przede wszystkim okulary sportowe oraz okulary pełniące jednocześnie dwie funkcje – ochronną i korekcyjną.
Zmiana geometrii oprawy spowodowana odkształceniem mechanicznym może negatywnie wpłynąć na komfort noszenia okularów. Przy każdej okazji warto sprawdzić stan okularów i zaproponować korektę zauważonych nieprawidłowości. Zadowolony klient jest najlepszą reklamą salonu optycznego, a troska o jego komfort, wyrażona wprost i poparta konkretnym działaniem, buduje zaufanie do salonu i specjalisty.
Bazy danych
Na rynku optycznym działa wielu producentów opraw i soczewek. Salony zazwyczaj wybierają z tego grona kilka firm, z którymi nawiązują współpracę. W innej sytuacji są szlifiernie wykonujące zlecenia dla wielu salonów. Liczba modeli opraw i typów soczewek, z którymi mają do czynienia, jest bardzo duża i zmienia się dynamicznie, ponieważ co roku pojawiają się nowe modele. Zarządzanie tak szerokim zasobem informacji stanowi spore wyzwanie.
Najlepszym rozwiązaniem jest wykorzystanie elektronicznych baz danych dostarczanych przez producentów opraw i soczewek oraz zautomatyzowanie i przyspieszenie procesu skanowania opraw lub demolensów (jeśli oprawy nie ma w bazie). W takiej sytuacji pożądana jest daleko posunięta digitalizacja szlifierni. Centroskopy zintegrowane ze skanerami oraz niezależne skanery opraw powinny mieć możliwość komunikacji z innymi urządzeniami i pobierania danych o zamówieniach bezpośrednio z systemu zarządzania zleceniami. W ten sposób można ograniczyć do minimum straty spowodowane błędami przy ustawianiu automatów.
Dopełnieniem systemu powinno być stanowisko kontroli jakości, wyposażone w przyrządy umożliwiające dokładne sprawdzenie wszystkich ważnych parametrów soczewek i gotowych okularów. Najlepiej, jeśli informacje o ewentualnych zauważonych błędach posłużą nie tylko do weryfikacji poprawności wykonania konkretnej pary okularów, ale także do odnalezienia i zrozumienia przyczyn powstawania problemów z soczewkami.
Piotr Kołaczek
autor specjalizuje się w tematyce naukowo-technicznej oraz w artykułach przybliżających wykorzystywanie nowych technologii i innowacyjnych rozwiązań m.in. w branży optycznej
Artykuł dostępny jest w e-wydaniu magazyn Optyk Polski
