Zwyrodnienie plamki związane z wiekiem (AMD)

Polub i udostępnij
  •  
  •  
  •  

Zwyrodnienie plamki związane z wiekiem jest najczęstszą chorobą degeneracyjną, prowadzącą do znacznego obniżenia ostrości wzroku, a nawet praktycznej ślepoty.


Polub i udostępnij
  •  
  •  
  •  
Polub i udostępnij
  •  
  •  
  •  

Ponieważ AMD występuje u osób powyżej 60. roku życia, stosowana bywa także dawna nazwa – zwyrodnienie starcze plamki (łac. Degeneratio senilis maculae).

Szacuje się, że aktualnie na AMD choruje na świecie około 30 milionów ludzi. W ciągu najbliższych lat liczba ta może ulec podwojeniu, gdyż w krajach rozwiniętych wydłuża się średni czas życia, a tym samym rośnie liczba osób dotkniętych tą chorobą. W Polsce na AMD choruje około 1,3 miliona osób.

Problem AMD narasta. Liczba stulatków na świecie w roku 2012 wynosiła około 340 tysięcy, a szacuje się, że w roku 2050 będzie ona wynosić 6 milionów. W ostatnim dziesięcioleciu badałem oczy 12 stulatków. U wszystkich tych osób stwierdziłem AMD.

Aktualne prognozy przewidują, że dzisiejsza 60-letnia Polka pożyje jeszcze średnio 24 lata, a dzisiejszy 60-letni Polak 18 lat.

Powinniśmy zdawać sobie sprawę, że „ta bomba demograficzna – choć powoli – tyka jednak nieustannie”. Społeczna świadomość istoty AMD i konsekwencji tej choroby, chociaż coraz większa, jest jednak niewystarczająca.

AMD jest przyczyną znacznego pogorszenia widzenia, które objawia się obecnością centralnej plamy (mroczka) w polu widzenia. Utrudnia to znacznie, a w zaawansowanych stadiach wręcz uniemożliwia, wykonywanie takich czynności, jak np. czytanie, podpisywanie dokumentów, korzystanie z telefonu, przygotowywanie posiłków, a nawet samodzielne poruszanie się poza domem. Jeżeli uwzględnić to, że w późnym wieku występuje często niedosłuch, nierzadko choroba Alzheimera, zwyrodnienie stawów, udar mózgu, a także inne choroby ogólne, jakość życia ludzi starych z AMD ulega tak znacznemu pogorszeniu, że nie mogą oni egzystować bez pomocy rodziny lub pracowników socjalnych. Wizja dalszego życia staje się wtedy jeszcze bardziej niepokojąca, gdy problemy te dotyczą osób samotnych. AMD to narastający problem społeczny, problem nas wszystkich. Zestarzeją się najpierw nasi dziadkowie, potem nasi rodzice, wreszcie my sami osiągniemy „podeszły wiek”.

Jakie są przyczyny AMD?
Głównymi czynnikami ryzyka AMD są:

  • wiek,
  • predyspozycja genetyczna (występowanie rodzinne),
  • mniejsza zawartość barwnika w oku (jasny kolor tęczówki),
  • palenie tytoniu,
  • nadmierna ekspozycja na promieniowanie ultrafioletowe (słoneczne),
  • nadciśnienie tętnicze,
  • hipercholesterolemia,
  • niewłaściwa dieta (zbyt duża ilość węglowodanów i tłuszczów zwierzęcych).


Jak dochodzi do rozwoju zmian zwyrodnieniowych plamki?

Występujące w późnym wieku zaburzenia przepływu krwi w naczyniach włosowatych naczyniówki, położonych pod centralną częścią siatkówki, utrudniają dostarczenie tlenu oraz substancji odżywczych do siatkówki, a także zwrotny odpływ produktów przemiany materii z siatkówki do naczyniówki. W rezultacie dochodzi do uszkodzenia fotoreceptorów (głównie czopków) i nabłonka barwnikowego.

Wyróżniamy dwa typy zwyrodnienia plamki związanego z wiekiem:

  • AMD zanikowe (postać sucha).
  • AMD wysiękowe (postać wilgotna, zwana też krwotoczną lub neowaskularną).

    Rozróżnienie tych dwóch form opiera się nie tylko na badaniu dna oka za pomocą wziernika okulistycznego, biomikroskopu z użyciem soczewki Volka lub oftalmoskopii obuocznej wziernikiem Fisona. Wskazane jest wykonanie angiografii fluoresceinowej (AF), czyli kontrastowego badania naczyń krwionośnych dna oka. Oprócz angiografii fluoresceinowej zaleca się wykonanie optycznej koherentnej tomografii (OCT), dzięki której można uzyskać obrazy warstwowe siatkówki i naczyniówki w obszarze plamki.

    Postać sucha AMD z reguły rozwija się przez bardzo długi czas, nawet latami. Pacjent odczuwa stopniowo narastające trudności podczas czytania. Później obniża się ostrość wzroku przy patrzeniu w dal, a czytanie lub inna precyzyjna praca z bliska stają się niemożliwe.

    Postać wysiękowa AMD powoduje zwykle pogorszenie wzroku (w ciągu kilku dni), co jest spowodowane wysiękiem lub krwotokiem podsiatkówkowym z nieprawidłowych naczyń włosowatych siatkówki. Pacjent stwierdza szybko postępujące pogorszenie wzroku w postaci zamglenia i mroczków centralnych.


Czy istnieją skuteczne metody leczenia AMD?

W przypadkach suchej postaci AMD leczenie nie istnieje. Zalecamy jednak profilaktykę, która polega na wyeliminowaniu niektórych czynników ryzyka. Zaprzestanie palenia papierosów, unikanie silnego nasłonecznienia, stosowanie odpowiedniej diety (warzywa, owoce, ryby morskie) może pomóc w zapobieganiu AMD. Proponujemy także stosowanie odpowiednich suplementów diety, czyli preparatów zawierających luteinę, zeaksantynę, witaminę E, witaminę C, kwasy tłuszczowe omega-3 oraz selen i cynk.

Leczenie wysiękowej postaci AMD polega przede wszystkim na zamykaniu nieprawidłowych naczyń kapilarnych naczyniówki przez doszklistkowe iniekcje substancji zawierających przeciwciała przeciwko naczyniowemu czynnikowi wzrostu śródbłonka (vascular endothelial growth factor – VEGF). Przeciwciała te są określane skrótem anty-VEGF. Głównym preparatem stosowanym aktualnie w Polsce jest Lucentis (ranibizumab). Dzięki tej terapii u wielu chorych udaje się powstrzymać pogarszanie ostrości wzroku, a w niektórych przypadkach uzyskać jej poprawę.

Z terapią AMD za pomocą anty-VEGF wiążą się wysokie koszty, a także ryzyko wystąpienia powikłań (krwotoki, infekcje). Mimo tego sposób ten, którego podstawą jest hamowanie procesu neowaskularyzacji, należy traktować jako znaczne osiągnięcie w leczeniu AMD. W leczeniu AMD nie bez znaczenia jest wczesne rozpoznanie tego zwyrodnienia. Umożliwia to prosty test Amslera, który jest stosowany przez okulistów i optometrystów, a może być używany do autokontroli także przez samego pacjenta.

W chorobach zwyrodnieniowych siatkówki, a więc także w AMD, klasyczna korekcja okularowa do dali i bliży jest niewystarczająca. Okulary powinny być używane z dodatkowymi układami optycznymi do dali i bliży, ewentualnie z urządzeniami elektronowo-optycznymi. Do czytania lub innej pracy z bliska stosuje się zwykle lupy, a do dali układy lunetowe (Galileusza i Keplera). Na ogół przyjmuje się, że potrzebne powiększenie kątowe γ zastosowanego układu optycznego określa stosunek pożądanej ostrości wzroku Vp do aktualnej ostrości wzroku V:

γ = Vp / V

Jeżeli np. ostrość wzroku pacjenta wynosi V=0,2, a do wykonania określonej czynności (np. czytanie) pożądana jest ostrość wzroku Vp = 0,5, okład powiększający powinien zapewnić powiększenie kątowe γ = 2,5. O wyborze układu powiększającego decyduje cel jego stosowania, kondycja fizyczna i nastawienie pacjenta.

Obecnie istnieje wiele firm produkujących liczne serie różnych pomocy dla słabowidzących, co pozwala na dobór takich pomocy optycznych, które dają możliwość znacznej poprawy widzenia, a przez to komfortu życia osób z AMD.

Dr n. med. Andrzej Styszyński


Polub i udostępnij
  •  
  •  
  •  

Polecamy