Zapalenie spojówek

Polub i udostępnij
  •  
  •  
  •  

Zapalenie spojówek należy do dość często występujących chorób oka, wywołujących dolegliwości w postaci swędzenia, pieczenia i odczucia obecności ciała obcego pod powiekami, a niekiedy także światłowstrętu i łzawienia.


Polub i udostępnij
  •  
  •  
  •  
Polub i udostępnij
  •  
  •  
  •  

Tym subiektywnym (podmiotowym) objawom towarzyszą objawy obiektywne (przedmiotowe), zwykle w postaci przekrwienia („czerwone oko”), obecności wydzieliny śluzowo-ropnej lub surowiczej, a także obrzęk spojówki.

Zapalenie spojówek na ogół dotyczy obu oczu i nie wiąże się z wyraźnym pogorszeniem ostrości wzroku. Może występować w każdym wieku i zapewne niejeden z czytelników przebył już tę chorobę.

Co to jest spojówka?

Spojówka jest to delikatna błona śluzowa, która pokrywa tylną (wewnętrzną) powierzchnię powiek i przednią powierzchnię gałki ocznej. Spojówka pełni funkcje ochronne i wydzielnicze. Dzięki jej gładkiej i śliskiej powierzchni możliwe są ruchy gałki, a zamykanie powiek i mruganie w warunkach prawidłowych odbywają się bez tarcia. Wilgotna powierzchnia spojówki oczyszcza powierzchnię rogówki i pokrywa ją cienką warstwą płynu łzowego (film łzowy), który udoskonala właściwości optyczne rogówki i jednocześnie odgrywa ważną rolę odżywczą.

W spojówce wyróżniamy trzy części: spojówkę powiek, spojówkę gałki ocznej i sklepienie spojówki.

Spojówka powiek wyściela tylną jej powierzchnię. W obrębie tarczki spojówka jest ściśle z nią zrośnięta, natomiast w innych odcinkach jest przesuwalna.

Spojówka gałki ocznej pokrywa przedni odcinek twardówki aż do rąbka rogówki. Na twardówce spojówka daje się przesuwać, gdyż jest z nią luźno złączona. W rąbku rogówki kończy się spojówka gałki ocznej, jednak jej nabłonek przechodzi w sposób ciągły w nabłonek rogówki.

Sklepienia spojówki górne i dolne (zwane także załamkami) utworzone są przez przejście spojówki powiek w spojówkę gałki ocznej. Spojówka jest w tym miejscu najluźniej złączona z podłożem i tworzy fałdy. Umożliwia to swobodne i niezależne od siebie ruchy gałki ocznej i powiek.

Worek spojówkowy to klinowata przestrzeń ograniczona przez spojówkę powiekową, gałkową i sklepień oraz nabłonek rogówki.

W kącie przyśrodkowym oka spojówka gałkowa tworzy drobny fałd o brzegu łukowatym, który nazywany jest fałdem półksiężycowatym.

Ponadto, w kącie przyśrodkowym znajduje się tzw. mięsko łzowe, które jest przyczepione do fałdu półksiężycowatego, Mięsko łzowe wykazuje budowę pośrednią między skórą a spojówką i zawiera komórki śluzowe, łojowe, łzowe oraz drobne włoski.

Prawidłowa spojówka jest przeźroczysta, wilgotna i połyskująca. Prze spojówkę gałki ocznej widoczna jest biała twardówka, a przez spojówkę powiek – tarczka wraz z pasmami gruczołów tarczkowych. Spojówka składa się z nabłonka i łącznotkanki blaszki właściwej. Spojówka posiada drobne naczynia tętnicze, którym towarzyszą naczynia żylne. Naczynia te pochodzą głównie z naczyń powiekowych. W warunkach prawidłowych ich obecność w spojówce łatwo stwierdzić, badając oko za pomocą biomikroskopu, czyli lampy szczelinowej.

W zapaleniu spojówek dochodzi do charakterystycznego rozszerzania naczyń spojówkowych, nazywanego przekrwieniem powierzchownym. Jest ono widoczne także makroskopowo, dając obraz „oka czerwonego”. Należy jednak pamiętać, że zaczerwienienie oka może być spowodowane także zapyleniem rogówki, tęczówki i ciała rzęskowego, atakiem jaskry zamykającego się kąta przesączania, ale w tych przypadkach ostrość wzroku ulega znacznemu pogorszeniu.

Przyczyny

Zapalenie spojówek może być wywołane różnymi przyczynami. Na ogół przyjmuje się następujący podział kliniczny:

1. Zapalenie spojówek wywołane zakażeniami:

  • zakażenie bakteryjne,
  • zakażenie wirusowe,
  • zakażenie chlamydiami.

2. Zapalenie spojówek proste, czyli podrażnienie spojówek wywołane czynnikami:

  • fizycznymi (promieniowanie ultrafioletowe, pył, źle dobrane soczewki kontaktowe),
  • chemicznymi (dym, pyły, gazy),
  • brakiem odpowiedniej korekcji optycznej.

3. Zapalenie spojówek wywołane nieprawidłowym filmem łzowym („suche oko”).

4. Zapalenie spojówek alergiczne.

5. Podrażnienie spojówek w przebiegu innych chorób oka (np. zapalenia brzegów powiek) lub chorób ogólnych (np. rumień wielopostaciowy).

Leczenie

Leczenie zapalenia spojówek powinno uwzględniać przede wszystkim jego przyczynę. Zatem w przypadku zakażenia bakteryjnego należy zastosować krople z antybiotykiem, który działa na najczęściej wywołujące je bakterie (Staphylococcus aureus, Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae). W okresie snu nocnego zaleca się ten sam antybiotyk w postaci maści.

Do ciężkich bakteryjnych zapaleń spojówek należy rzeżączkowe zapalenie spojówek. Jest ono rezultatem zakażenia z dróg rodnych matki chorującej na rzeżączkę i zwykle ujawnia się u noworodka na 3. dzień po urodzeniu. Wymaga stosowania antybiotyków miejscowo i ogólnie, gdyż istnieje niebezpieczeństwo martwiczego zapalenia rogówki, jej perforacji, i w rezultacie – ślepoty.

Stosowane obowiązkowo postępowanie profilaktyczne, polegające na zakropleniu po porodzie do obu oczu noworodka 1% roztworu azotanu srebra (tzw. zabieg Credego) sprawiło, że to zapalenie obecnie występuje w Polsce bardzo rzadko. Jednak rzeżączkowe zapalenie spojówek może wystąpić także u dorosłych.

Kolejnym przykładem skuteczności leczenia niebezpiecznego zapalenia spojówek jest likwidacja w Polsce i w Europie jaglicy. Jaglicę wywołują chlamydie (Chlamidia trachomatis), które wykazują właściwości pośrednie pomiędzy bakteriami a wirusami (żyją i rozmnażają się wewnątrzkomórkowo). Jaglica jest przewlekłym zapaleniem spojówek, które, nieleczone, prowadzi do ślepoty. Źródłem zakażenia mogą być skażone przedmioty codziennego użytku, a w przenoszeniu zakażenia biorą udział także muchy. W początkowym okresie jaglicy na zmienionej zapalnie spojówce tarczkowej, zwłaszcza powieki górnej, występują grudki, które wyglądem przypominają ziarna ugotowanej kaszy jaglanej (stąd polska nazwa choroby – jaglica). W późniejszym okresie następuje bliznowacenie spojówki, powodujące deformację tarczki. Z kolei te zmiany powodują uszkodzenie rogówki, jej owrzodzenie i tworzenie bielma, a to oznacza praktyczną ślepotę. Leczenie polega na stosowaniu odpowiednich antybiotyków (erytromycyna lun tetracyklina). Mimo że w latach 60. ubiegłego stulecia jaglica została w Polsce wyeliminowana, to istnieje niebezpieczeństwo jej ponownego wystąpienia w związku z wyjazdami do krajów Afryki, Azji i Ameryki Południowej, a także migracją ludności z tych obszarów.

Przykładem zakażenia wirusowego jest adenowirusowe zapalenie spojówek. Zakażenie to następuje drogą kropelkową przez kontakt z wydzielinami z dróg rodnych i oczu, a więc może dotyczyć członków rodziny, dzieci w przedszkolu, uczniów w szkole, na koloniach i obozach letnich, żołnierzy w koszarach, niekiedy także pacjentów i pracowników oddziałów szpitalnych. Szczególnie dokuczliwą postacią zakażenia adenowirusowego jest tzw. nagminne (epidemiczne) zapalenie spojówek, które objawia się pieczeniem, łzawieniem, światłowstrętem, zaczerwienieniem i obrzękiem spojówek z surowiczą wydzieliną. Towarzyszyć temu może powiększenie węzłów chłonnych (przyuszniczych). W ok. 70% przypadków nagminnego zapalenia spojówek pojawiają się nacieki pod nabłonkiem rogówki. Nacieki te mogą się utrzymywać przez kilka miesięcy. W takich przypadkach, oprócz kropli nawilżających, należy zastosować krople steroidowe.

Przewlekłe, nawracające, alergiczne zapalenie spojówek występuje zwykle w połączeniu z katarem siennym. Leczenie przyczynowe pozostaje w gestii alergologa. Do oczu stosuje się w okresie zaostrzeń preparaty przeciwhistaminowe.

Tzw. proste zapalenie spojówek wymaga usunięcia przyczyny, która je wywołuje, np. zaprzestania palenia papierosów.

Dolegliwości związane z podrażnieniem spojówki i rogówki w przypadkach „suchego oka” należy łagodzić poprzez stosowanie odpowiednich preparatów nawilżających.

Okuliści i optometryści zajmujący się korekcją wad wzroku soczewkami kontaktowymi muszą starannie oceniać stan powiek, spojówki i rogówki przed dobraniem soczewek. Powinni także przeprowadzać okresowe badania oczu i osób noszących stale soczewki kontaktowe. Podrażnienie spojówek jest przeciwwskazaniem do zakładania soczewki kontaktowej, gdyż może doprowadzić do groźnych powikłań w postaci zapalenia rogówki.

Dr n. med. Andrzej Styszyński


Polub i udostępnij
  •  
  •  
  •  

Polecamy