Zaćma

Optycy okularowi dobrze wiedzą, że głównymi elementami układu optycznego oka są rogówka i soczewka. Wiedzą także, że prawidłowa soczewka jest przezroczysta, a jej zmętnienie jest określane jako zaćma (cataracta).

W zakładach optycznych dość często pojawiają się klienci, u których okulista stwierdził „zaćmę początkową”, ale korekcja okularowa zapewnia na tyle dobrą ostrość wzroku, że operacja zaćmy „nie jest jeszcze konieczna”. Do zakładów optycznych zgłaszają się także takie osoby, które przebyły już operację zaćmy, jednak mimo to są im potrzebne – „do dobrego widzenia” – okulary do bliży, a niekiedy także do dali.

Mamy więc świadomość, że zaćma to problem nie tylko okulistów ich pacjentów, ale także optyków okularowych. Dlatego Redakcja uznała, że warto kolejnych numerach „Optyka Polskiego” zająć się tym tematem.

Aby zrozumieć istotę diagnostyki leczenia zaćmy, także pewną specyficzność korekcji okularowej osób przed operacją zaćmy po takiej operacji, zaczniemy od przypomnienia podstawowych wiadomości anatomii oka.

Soczewka jest dwuwypukłym tworem zanurzonym cieczy wodnistej znajdującym się komorze tylnej gałki ocznej, pomiędzy tęczówką przednią powierzchnią ciała szklistego. Soczewka, podobnie jak ciało szkliste rogówka, nie posiada naczyń krwionośnych. Jest ona zawieszona na obwódce rzęskowej, którą tworzą liczne cienkie elastyczne włókna (zwane włóknami Zinna). Włókna obwódki rzęskowej odchodzą od wyrostków ciała rzęskowego przyczepiają się do soczewki jej okolicy równikowej. Soczewkę otacza elastyczna torebka. Pod torebką przednią torebką równikową znajduje się pojedyncza warstwa komórek nabłonka. Komórki nabłonka ulegają licznym podziałom, a w okolicy równikowej stopniowo wydłużają się, tracą swoje struktury wewnątrzkomórkowe przekształcają się przezroczyste włókna soczewki. Soczewka składa się jądra, które jest otoczone przez korę. Powstające ciągu życia nowe włókna odkładają się pod torebką spychają do środka wcześniej utworzone włókna. Zatem najstarsze włókna soczewki tworzą jądro, młodsze tworzą korę, najmłodsze znajdują się pod torebką soczewki. Oczywiście, pod torebką tylną nie ma nabłonka, są jedynie włókna.

ten sposób soczewka „rośnie”, więc zwiększa swoją średnicę oraz grubość, czyli wymiar przednio-tylny. Świadczy to intensywnej przemianie materii zachodzącej soczewce.

Soczewka, pozbawiona własnych naczyń krwionośnych, czerpie substancje potrzebne do przemiany materii cieczy wodnistej i z ciała szklistego. Ważną rolę – przenikaniu różnych związków do wnętrza soczewki wydostawaniu się na zewnątrz – odgrywa torebka soczewki.

Łatwiej przechodzą przez nią drobne cząsteczki, dla większych torebka stanowi zaporę. Część substancji przenika drogą dyfuzji, inne są aktywnie przenoszone przy udziale komórek nabłonka znajdującego się pod torebką przednią.

Ocenę stanu soczewki przeprowadza się najczęściej za pomocą lampy szczelinowej, najlepiej przy rozszerzonej źrenicy. Pozwala to na dobre uwidocznienie wszystkich warstw soczewki: przedniej torebki, kory, jądra, torebki tylnej. Wyrastające kierunku przeciwległym włókna soczewki łączą się tzw. szwach soczewki. Dlatego obserwując, zwłaszcza osób młodych, jądro soczewki można nim dostrzec szew mający kształt trójramiennej gwiazdy: przedni szew jest podobny do litery Y, tylny ma kształt odwróconej litery Y.

Na ogół przyjmuje się, że współczynnik załamania soczewki przyjmuje średnie wartości od 1,40 do 1,42, przy czym poszczególne jej warstwy mają różne wartości tego współczynnika. Ponadto wartość współczynnika załamania światła soczewki zmienia się wraz wiekiem. Wraz wiekiem zmienia się także absorpcja różnych części widma (długości fali) światła widzialnego ultrafioletowego. Soczewka osoby młodej tylko częściowo pochłania promieniowanie fioletowe ultrafioletowe dlatego nadmierna ekspozycja na światło tych długościach fali może być szczególnie szkodliwa młodym wieku. miarę starzenia soczewka nabiera żółtawego zabarwienia bardziej zatrzymuje światło fioletowe ultrafioletowe.


Przekrój gałki ocznej: a – rogówka, b – komora przednia, c – torebka przednia soczewki, d – nabłonek soczewki (pod torebką przednią), e – tęczówka, f – ciało rzęskowe, g – obwódka rzęskowa, h – torebka tylna soczewki, i – kora, j – jądro, k – twardówka, l – naczyniówka, m – siatkówka, n – nerw wzrokowy.


Akomodacja oznacza zdolność soczewki do zmiany jej mocy. Dzięki akomodacji przedmioty, które znajdują się różnej odległości od oka, mogą zostać wyraźnie zobrazowane na siatkówce. Istota akomodacji polega na zmianie promienia krzywizny przedniej tylnej powierzchni soczewki. Gdy oko patrzy dal, soczewka jest bardziej płaska, gdy patrzy na bliskie przedmioty, staje się bardziej wypukła, co oznacza zmniejszenie promienia krzywizny obu powierzchni soczewki. Na przykład, osoby 20-letniej średnica soczewki wynosi 9 mm, jej grubość osiowa 4 mm.

oku nieakomodującym promień krzywizny przedniej powierzchni soczewki wynosi 10 mm, tylnej 6 mm. Przy największym wysiłku akomodacyjnym promień krzywizny przedniej powierzchni zmniejsza się 10 mm do 6 mm, tylnej 6 mm do 5 mm.

Zmiany akomodacyjne soczewki związane są aktywnością włókien mięśniowych ciała rzęskowego. Skurcz włókien okrężnych powoduje zmniejszenie naprężenia obwódki rzęskowej. następstwie tego soczewka staje się bardziej wypukła wzrasta jej zdolność skupiająca. Jednocześnie przemieszcza się ona nieco ku przodowi. Skurcz włókien południkowych ciała rzęskowego powoduje wzrost naprężenia obwódki rzęskowej czynne rozciąganie, tym samym spłaszczenie soczewki. Wtedy zdolność skupiająca soczewki maleje, co umożliwia ostre widzenie przedmiotów leżących daleko.

Miarą możliwości akomodacyjnych oka jest amplituda akomodacji AA: AA = R – 1/SB, gdzie: R – refrakcja oka, SB – odległość punktu bliskiego od oka.

Prezbiopia polega na zmniejszeniu amplitudy akomodacji stopniu uniemożliwiającym obserwację blisko położonych przedmiotów bez odczuwanego dyskomfortu.

Zatem, gdy amplituda akomodacji zmniejszy się do wartości 4 dpt., tak się zwykle dzieje ok. 45. roku życia, potrzebny jest odpowiedni dodatek do bliży.

Prezbiopia nie jest patologiczną zmianą, lecz skutkiem naturalnego procesu starzenia, który sprawia, że większa sztywniejsza soczewka traci zdolność dostosowania swej mocy do odległości obserwowanego obiektu. Niestety, wraz wiekiem soczewka może ulec zmętnieniu, to oznacza pojawienie się zaćmy starczej.

jakimi innymi rodzajami zaćmy możemy mieć do czynienia, jakie są ich przyczyny oraz objawy, wreszcie na czym polega leczenie? Problemami tymi będziemy zajmować się następnych numerach „Optyka Polskiego”.

 

Dr n. med. Andrzej Styszyński

Polecamy