Sztuczne ognie mogą powodować utratę wzroku?

Polub i udostępnij
  •  
  •  
  •  

Okuliści przestrzegają – urazy oczu spowodowane przez sztuczne ognie mogą prowadzić do permanentnej utraty wzroku.


Polub i udostępnij
  •  
  •  
  •  
Polub i udostępnij
  •  
  •  
  •  

Co więcej, objawy tych obrażeń często ujawniają się dopiero po jakimś czasie, kiedy możliwości pełnego wyleczenia znacząco maleją.

Jak co roku, w ramach świętowania Nowego Roku, wiele osób na całym świecie planuje wziąć udział w pokazie fajerwerków. Celebracja ta przyjmować może różne formy: od uczestnictwa w publicznych pokazach sztucznych ogni do udziału w amatorskich, improwizowanych wystrzałach, organizowanych na podwórkach. W związku z tym okuliści na całym świecie nakłaniają społeczeństwo do zastosowania środków zapobiegawczych, pozwalających zminimalizować ryzyko wystąpienia urazów, jakie fajerwerki mogą spowodować w obrębie narządu wzroku. Chociaż oczy stanowią tylko ok. 0,1 procent całkowitej powierzchni ciała i ok. 0,27 procent jego przedniej powierzchni, ich znaczenie dla jednostek i społeczeństwa jest nieproporcjonalnie wyższe [1].

Wysoki stopień ryzyka

Jak donosi biuletyn Amerykańskiego Towarzystwa Okulistycznego (American Academy of Ophthalmology, AAO), w USA co roku w notuje się ponad 9000 urazów powodowanych przez fajerwerki [2]; około 45% z nich jest zaś udziałem dzieci w wieku lat 15 i mniej [3]. Warto podkreślić, że, obok urazów rąk, to właśnie oczy są jednym z narządów najbardziej narażonych na uszkodzenie w przypadku obsługi sztucznych ogni [4]. Co więcej, jeden na sześć urazów wynikających z niewłaściwego użytkowania fajerwerków skutkuje trwałym urazem narządu wzroku lub wręcz ślepotą [5].
Również w Polsce statystyki w tej kwestii są alamujące. Co ciekawe, tylko niewiele ponad połowa poszkodowanych, która doznaje urazu oczu w wyniku wypadku z udziałem sztucznych ogni, ma z nimi bezpośrednią styczność. Pozostałe ofiary to postronni obserwatorzy. 30 procent osób poszkodowanych w wyniku takiego wypadku doświadcza trwałego uszkodzenia oka. U co 6-tego pacjenta zwykle nie udaje się uratować zdolności widzenia, a około 7 procent całkowicie traci wzrok. Należy podkreślić, że prawie 60 procent osób z urazami oczu odniesionymi w efekcie kontaktu z fajerwerkami to osoby w wieku od 3 do 17 lat. Urazy oczu stanowią u dzieci główną przyczynę niepełnosprawności, spowodowanej jednostronnym ubytkiem lub utratą wzroku. Powstałe w wyniku urazu ubytki wzroku oraz upośledzenie rozwojowe pociągają za sobą długotrwałe skutki finansowe oraz obniżenie jakości życia pacjentów [6]. Jest to tym bardziej niepokojące, iż w naszym kraju sprzedaż sztucznych ogni nie jest dozwolona osobom, które nie osiągnęły wieku 18 lat. Aby uświadomić sobie poziom zagrożenia, jakie generuje użytkowanie fajerwerków, warto zauważyć, że zimne ognie zazwyczaj palą się w temperaturze około 650 stopni Celsjusza. Temperatura ta jest zatem wielokrotnie wyższa, niż temperatura wrzenia wody, dwukrotnie cieplejsza od temperatury niezbędnej do spalenia drewna, wystarczająca, aby stopić szkło i spowodować oparzenia trzeciego stopnia na skórze [7].

Rodzaje urazów

Sztuczne ognie są powodem bardzo poważnych urazów oczu, zarówno mechanicznych (odłamki fajerwerków w gałce ocznej) jak i termicznych (oparzenie gałki ocznej). Urazy te możemy też podzielić na: nieprzenikające do gałki oka (uszkodzenia zewnętrzne oka – tj. powieki) i przenikające do gałki oka (uszkodzenie ściany oka, np. zranienia penetrujące gałkę oczną, pęknięcia gałki ocznej, wewnątrzgałkowe ciała obce, oparzenia i in.). Te drugie oczywiście są dużo poważniejsze w skutkach i prawie zawsze wymagają interwencji chirurgicznej. Niektóre z nich są na tyle poważne, że niejednokrotnie wiążą się z operacyjnym usunięciem gałki ocznej (dotyczy to ok. 4 procent wszystkich pacjentów z urazami). Z kolei nawet udane interwencje chirurgiczne przy tego typu urazach często skutkują pogorszeniem stopnia widzenia, co może mieć kluczowe znaczenie dla jakości życia pacjenta. Dotyczy to zwłaszcza osób młodych, których, jak wspomniano, w dużej mierze dotyczy problem. Według AAO, wśród najczęściej spotykanych urazów narządu wzroku powodowanych przez sztuczne ognie wymienić można: otarcia rogówki, zaćmę pourazową, odwarstwienia siatkówki, uszkodzenie nerwu wzrokowego oraz pęknięcia gałki ocznej. Wszystko te problemy mogą prowadzić do potencjalnej utraty wzroku [8]. Najczęstszymi objawami poważnych urazów, oprócz bólu odczuwanego w obrębie gałki ocznej i zaburzeń widzenia, są krwotok oraz odwarstwienie siatkówki. Najprostszą metodą sprawdzenia, czy mamy do czynienia z odwarstwieniem siatkówki, jest przeprowadzenie badania USG, zaś wszelkie ciała obce, obecne w oczodole, wykryje badanie RTG głowy.

Skutki sylwestrowej nocy

Warto zwrócić uwagę na fakt, że często osoby, które miały bezpośrednią styczność z fajerwerkami mogą nie odczuwać od razu przykrych skutków urazu. Zdarza się, że zaburzenia widzenia czy ból w gałce ocznej pojawiają się po jakimś czasie, lub też że osoba poszkodowana dopiero następnego dnia zauważa problem. Przykładowo odwarstwienie, obrzęk czy przedarcie siatkówki może zostać stosunkowo łatwo przeoczone przez pacjenta w pierwszych dniach po przykrym zdarzeniu. Podobnie pierwsze objawy obecności ciała obcego we wnętrzu gałki ocznej mogą pojawić się dopiero w momencie, gdy wywiązał się w jego efekcie stan zapalny (zwykle jest to ciężkie ropne zapalenie wnętrza oka). Jak podkreślają okuliści, w przypadku gałki ocznej nierzadko stopień urazu jest odwrotnie proporcjonalny do występującego przy nim bólu. Nawet łagodne objawy bólowe mogą skutkować zagrożeniem integralności gałki ocznej. Dlatego, w przypadkach urazów narządu wzroku, kluczowe znaczenie ma szybkość interwencji – im późniejsza reakcja na uraz, tym większe ryzyko, że może się on skończyć częściową lub całkowitą utratą wzroku przez osobę poszkodowaną. W żadnym wypadku nie należy zakładać, ze objawy wywołane przez kontakt z fajerwerkami ustąpią samoistnie. Każda osoba, która doznała wypadku z udziałem sztucznych ogni powinna niezwłocznie udać się do okulisty, lub, jeśli obrażenia są poważne, na ostry dyżur okulistyczny. Warto również podkreślić, że brak objawów uszkodzenia oka, stwierdzony przez okulistę bezpośrednio po urazie, niekoniecznie oznacza, iż nie pojawią się w przyszłości tak zwane zmiany pourazowe.

Jeśli miał miejsce wypadek z użyciem fajerwerków, warto pozostać pod kontrolą lekarza okulisty przez okres co najmniej kilku tygodni. Regularne kontrole lekarskie po urazach są również zalecane ze względu na to, że nierzadko stan zapalny ze zranionego oka może przenieść się także na drugie, zdrowe oko, powodując groźne powikłania (tak zwane współczulne zapalenie oka).

PRZYPISY:
[1] Ocular Trauma Principles and Practice. Kuhn F., Pieramici D. J. Thieme. Medical Publishers 2002.
[2] Consumer Product Safety Commission, 2011 Fireworks Annual Report, http://www.cpsc.gov/PageFiles/113888/2011fwreport.pdf
[3] Journal of the American Academy of Pediatrics, Fireworks-Related Injuries to Children, http://pediatrics.aappublications.org/content/108/1/190.full
[4] Consumer Product Safety Commission, 2011 Fireworks Annual Report, http://www.cpsc.gov/PageFiles/113888/2011fwreport.pdf
[5] British Journal of Ophthalmology, Ocular firework trauma: a systematic review on incidence, severity, outcome and prevention, http://bjo.bmj.com.proxy1.library.jhu.edu/content/94/12/1586.full#ref-11
[6] Katarzyna Salik, Hanna Chrapkiewicz, Anna Stodolak, Aleksander Fuglewicz, Katedra Pielęgniarstwa Pediatrycznego, Zakład Pediatrii Społecznej Akademii Medycznej we Wrocławiu, Ośrodek Okulistyki Klinicznej „Spektrum” we Wrocławiu, Częstotliwość urazów oczu u dzieci w aglomeracji wrocławskiej — rola pielęgniarki w opiece nad dziećmi z uszkodzeniem narządu wzroku.
[7] National Fireworks Protection Agency fireworks tips, http://www.nfpa.org/assets/files/pdf/public%20education/fireworkssafetytips.pdf
[8] http://www.aao.org/newsroom/release/20130619.cfm

Beata Pałac


Polub i udostępnij
  •  
  •  
  •  

Polecamy