Soczewki okularowe dla kierowców

Polub i udostępnij
  •  
  •  
  •  

Mimo ogromnego zakresu adaptacji ludzkiego wzroku do warunków obserwacji jest wiele sytuacji, w których można i warto poprawić komfort widzenia i bezpieczeństwo z nim związane.


Polub i udostępnij
  •  
  •  
  •  
Polub i udostępnij
  •  
  •  
  •  

Jedna z takich sytuacji to prowadzenie samochodu – czynność angażująca wiele zmysłów, a jednocześnie obarczona wysokim ryzykiem w razie pomyłki. Optyka oferuje rozwiązania, najczęściej w formie okularów, które zwiększają komfort i poziom bezpieczeństwa użytkownika (i nie tylko), zaś zadaniem optyka jest właściwy wybór rozwiązania.

Każdy aspekt techniczny soczewki okularowej oraz jej oprawy ma znaczenie dla dobrego widzenia w warunkach drogowych.

Typ i kształt oprawy

Małe oprawy zawężają peryferyjną część pola widzenia, szczególnie u osób z wadą wzroku, należy zatem wybierać takie, których wielkość, kształt i ułożenie umożliwiają obserwację dużego pola widzenia.

Rozkład mocy optycznej

Nowoczesne soczewki okularowe rzadko już mają stałą moc sferocylindryczną i są na ogół dopasowane do warunków funkcjonowania. Mimo że ponad 90% czasu w aucie wzrok pracuje do dali, to jednak chwilami musi przełączać się pomiędzy widzeniem na dużą odległość przed autem a widzeniem przyrządów na tablicy rozdzielczej, a także widokiem w lusterkach. W przypadku młodych kierowców, ze sprawnie i w dużym zakresie funkcjonującą akomodacją nie stanowi to problemu, jednak z wiekiem pojawia się konieczność użycia soczewek progresywnych i w tej sytuacji dobór stref widzenia wpływa bezpośrednio na użyteczność okularów i np. soczewki przeznaczone do pracy biurowej nie nadają się do jazdy samochodem. Na ogół przyjmuje się, że strefy widzenia do dali i w odległościach pośrednich powinny być możliwie duże, tak by nie trzeba było gwałtownie ruszać głową podczas jazdy.

Filtracja widmowa, czyli zabarwienie i przyciemnienie

Producenci soczewek okularowych posiadają w ofercie paletę dostępnych barw. Przyjmuje się, że złym wyborem dla kierowcy są takie kolory, jak różowy, czerwony, niebieski, czy zielony, bowiem mogą utrudnić rozpoznawanie barw świateł lub znaków drogowych. Najlepszym wyborem są soczewki szare lub brązowe, jako neutralne. Akceptowalne są także soczewki przeznaczone specjalnie dla kierowców, o zabarwieniu żółtym lub bursztynowym, które nie zaburzają istotnie widzenia barwnego, a za to podnoszą kontrast obserwacji.
Przyciemnienie soczewek dla kierowców jest cechą bardzo istotną i taką, która jest ceniona przez klientów salonów optycznych. Stopień przyciemnienia soczewek okularowych jest uregulowany normą (PN-EN ISO 12312-1), w której wyróżnia się 5 zakresów transmitancji (klasy od 0 do 4), czyli zakresów procentowych przepuszczanego natężenia promieniowania UV-VIS-IR. W klasie 0 transmitancja wynosi powyżej 80%. W kolejnych klasach jest niższa, co pociąga za sobą warunek wykluczający prowadzenie samochodu w warunkach zmierzchowych lub nocnych z użyciem okularów wyposażonych w soczewki z klas od 1 do 3. W najwyższej klasie 4 transmitancja wynosi 8% lub mniej i norma nie dopuszcza w ogóle prowadzenia auta w takich soczewkach.
Wiele soczewek zaciemnia się w zależności od poziomu natężenia światła. Zjawisko to jest zwane fotochromizmem, a soczewki – fotochromowymi. Fotochromizm, odkryty przez Williego Marckwalda w XIX wieku, jest wynikiem transformacji  (odwracalnej) złożonej molekuły z jednej formy w drugą, różniących się transmitancją.  Przejście od formy przezroczystej do ciemnej jest wywoływane zwykle przez promieniowanie UV, zaś w drugą stronę poprzez oddziaływania termiczne. Wynika z tego, że najmocniej przyciemnione soczewki spotkamy w zimie w silnym słońcu. Efekt ten nie jest natychmiastowy i trwa co najmniej kilka-kilkanaście sekund. Typowe soczewki (powłoki) fotochromowe nie zaciemniają się wewnątrz auta ze względu na to, iż szyby samochodowe filtrują promieniowanie UV, jednakże udało się opracować takie wersje molekuł fotochromowych, w których transformacja następuje także pod wpływem wysokoenergetycznego światła niebieskiego i te w pewnym stopniu działają wewnątrz samochodu. Niestety, szybkość transformacji jest zbyt mała, by soczewki reagowały na przykład na nagłą zmianę warunków drogowych wywołaną wjazdem do tunelu.
Dostępne są także soczewki z gradacją przyciemnienia, w których górna część jest ciemniejsza niż dolna, zaś samo przejście i jego profil jest płynny. Mają zastosowanie w warunkach silnego nasłonecznienia przez wysoko położone słońce.

Redukcja odblasków

Jedną z cech „stanowiska pracy” kierowcy jest obecność licznych odblasków, wywoływanych przez źródła światła znajdujące się wewnątrz i na zewnątrz pojazdu, odbitych na różnych powierzchniach, na przykład szybach lub soczewkach okularowych. Odblaski oraz olśnienia obniżają istotnie możliwości percepcji i bywa, że stanowią przyczynę wypadków drogowych.
W zależności od rodzaju odblasków stosuje się różne sposoby ich eliminacji. W przypadku odblasków od wewnętrznych powierzchni soczewek zwykle pokrywa się je warstwą przeciwodblaskową, na przykład działającą na zasadzie interferencji (materiał, grubość i liczba warstw jest dobierana do zakresu długości fali światła). Technologia jest stosowana obecnie niemal w każdych nowoczesnych wysokoindeksowych soczewkach, bowiem wraz ze wzrostem współczynnika załamania materiału, z którego wykonywane są soczewki, rośnie także procent odbitego światła.
Soczewki dla kierowców mają często zadanie redukcji światła pochodzącego z reflektorów innych samochodów, odbitego od np. mokrej powierzchni jezdni. W tym przypadku wykorzystuje się zjawisko polaryzacji światła. Światło odbite od powierzchni pod kątem jest częściowo (lub całkowicie dla tzw. kąta Brewstera) spolaryzowane liniowo, zatem ustawiając na drodze światła polaryzator o przepuszczanym kierunku polaryzacji prostopadłym do dominującej polaryzacji światła odbitego (równoległej do powierzchni), uzyskujemy tłumienie światła odbitego.
Warto mieć świadomość tego, że redukcja natężenia światła odbitego może w pewnych warunkach utrudnić obserwację drogi, ukrywając przed kierowcą kałuże lub lód. Dostępne są także soczewki, w których stopień polaryzacji jest zmienny i zależy od natężenia światła. Może to w pewnym stopniu usunąć opisany problem.
Soczewki polaryzacyjne zmniejszają także natężenie światła rozproszonego, na przykład na cząsteczkach mgły lub aerozoli, dzięki czemu poprawia się kontrast obserwacji.

Dodatkowe pokrycia i zabezpieczenia

Soczewki okularowe dla kierowców mogą być wyposażone w różne dodatkowe powłoki, które w pewnych warunkach bywają bardzo użyteczne. Na przykład w trakcie jazdy nie ma na ogół możliwości czyszczenia okularów, a co za tym idzie każde pokrycie ułatwiające utrzymanie powierzchni w czystości podnosi poziom bezpieczeństwa. Podobnie, powłoki podwyższające odporność na zarysowania, zmniejszają refleksy powstałe na rysach na powierzchni szkła.
Warto pamiętać, że soczewki okularowe przeznaczone dla kierowców nie sprawdzą się zwykle w innych warunkach, na przykład pracy przy komputerze, choć mogą być na przykład pomocne w niektórych sportach.
Soczewki kontaktowe dla kierowców?
Trudno wskazać specjalne soczewki kontaktowe dla kierowców i najczęściej stosuje się okulary o mocy zerowej lub progresywnej jako dodatek do soczewek kontaktowych. Należy pamiętać, że w przypadku niektórych wieloogniskowych soczewek kontaktowych może nastąpić spadek kontrastu i efekt halo, szczególnie w słabym oświetleniu. W tej sytuacji odradza się prowadzenie samochodu.

Inne aspekty widzenia kierowców

System jest tak mocny, jak jego najsłabszy element. Optyk, dobierając typ korekcji okularowej, powinien uświadamiać klientów, że aby utrzymać sprawność prowadzenia samochodu, należy regularnie badać wzrok. W niektórych schorzeniach lub zmianach fizjologicznych żadna korekcja nie pomoże i wtedy należy powstrzymać się od jazdy, bądź prowadzić tylko w sprzyjających warunkach.

 

Dr Jacek Pniewski
Europejskie Studia Optyki Okularowej i Optometrii
Wydział Fizyki
Uniwersytet Warszawski


Polub i udostępnij
  •  
  •  
  •  

Polecamy