Pseudofakia

Polub i udostępnij
  •  
  •  
  •  

Nazwa pseudofakia oznacza stan oka po operacji usunięcia zaćmy i wszczepieniu sztucznej soczewki wewnątrzgałkowej.


Polub i udostępnij
  •  
  •  
  •  
Polub i udostępnij
  •  
  •  
  •  

Ponieważ średnia długość życia wzrasta, zaćma jest najczęstszą przyczyną zaburzenia widzenia związanego z wiekiem, a usunięcie zaćmy najczęściej wykonywaną operacją okulistyczną, dlatego wzrasta także liczba osób z pseudofakią. Osoby te są często klientami zakładów optycznych.

Termin pseudofakia bywa także przez okulistów określany jako „rzekoma soczewkowość” lub „rzekoma bezsoczewkowość”.

Problemami zaćmy zajmowaliśmy się w 24. numerze „Optyka Polskiego”. Obecnie przypomnę, że istota zaćmy polega na zmętnieniu soczewki, a najczęstszym rodzajem zaćmy jest zaćma nabyta, powstająca w wyniku starzenia się organizmu. Tradycyjnie jest ona nazywana zaćmą starczą, choć jej początki mogą ujawniać się już około 50. roku życia. Kliniczne postaci zaćmy starczej wykazują dużą rozmaitość, gdyż zmętnienia soczewki mogą występować w różnych jej miejscach. Jeżeli zmętnienie soczewki rozwija się jako konsekwencja innych chorób oka (np. nawrotowych zapaleń tęczówki i ciała rzęskowego) lub chorób ogólnych (np. cukrzycy), to ten rodzaj zaćmy określamy jako zaćmę wikłającą lub zaćmę wtórną. Szczególnym przypadkiem zaćmy nabytej jest zaćma urazowa.

Leczenie zaćmy jest wyłącznie operacyjne. Zasada operacji polega na usunięciu zmętniałej soczewki (z pozostawieniem jej torebki) i jednoczesnym wszczepieniu sztucznej soczewki wewnątrzgałkowej.

Obecnie preferowaną metodą jest fakoemulsyfikacja, czyli rozdrobnienie jądra soczewki za pomocą ultradźwięków.
Operacja jest wykonywana z małego tunelowego cięcia ok. 3 mm w rąbku rogówki. Po otwarciu przedniej torebki soczewki do komory przedniej wprowadza się końcówkę fakoemulsyfikatora. Zawiera ona małą igłę oraz kryształ piezoelektryczny. Igła wibruje z częstotliwością ultradźwięków i rozdrabnia jądro soczewki, a system irygacji i aspiracji (napływ–odpływ) usuwa z oka rozdrobniony materiał, a także masy korowe. Następnie zostaje wszczepiona, za pomocą odpowiedniej prowadnicy, zwinięta w rulon elastyczna soczewka. Tak wszczepiona soczewka rozwija się i układa w łożu torebkowym.
Zwijalne soczewki są zwykle wykonywane z hydrożelu, silikonu, akrylu lub kolameru (mieszanka kolagenu i hydrożelu). W czasie operacji i wprowadzania sztucznej soczewki konieczne jest stosowanie odpowiedniej substancji wiskoelastycznej (np. kwasu hialuronowego), która utrzymuje komorę przednią, chroni śródbłonek rogówki i wypełnia przestrzeń torebki.
Małe cięcie zapewnia większe bezpieczeństwo operacji, nie wywołuje istotnego astygmatyzmu pooperacyjnego i umożliwia wczesną stabilizację refrakcji.

Normalnowzroczność, czyli miarowość (emmetropia) jest najbardziej pożądanym stanem pooperacyjnej refrakcji.

Pacjent stosuje wtedy tylko okulary do pracy z bliskiej odległości (jak miarowy prezbiop), gdyż większość sztucznych soczewek wewnątrzgałkowych nie akomoduje. Z oczywistych powodów osiągnięcie miarowości wymaga wszczepienia sztucznej soczewki (implantu) o odpowiedniej mocy, której określenie musi być poprzedzone staranną biometrią.

W najprostszej formie biometria uwzględnia dwa podstawowe parametry oka:
moc przedniej powierzchni rogówki K (wynik z keratometrii za pomocą autokeratorefraktometru),
długość osiową gałki ocznej L (pomiar ultrasonograficzny w prezentacji A).

Autorami najczęściej używanego wzoru do obliczenia mocy soczewki dającej pooperacyjną miarowość są Sanders, Retzlaff i Kraff:

D = A – 2,5 L – 0,9 K,

gdzie:

D – moc implantu w dioptriach,
L – długość gałki ocznej w milimetrach,
K – moc przedniej powierzchni rogówki w dioptriach,
A – stała zależna od typu soczewki i producenta, zwykle 116–118.

Dla przykładu, jeżeli A = 118, L = 24 mm, K = 43 dpt., to D = 19,3 dpt.

W praktyce należy liczyć się z tym, że każdy pomiar jest przeprowadzany z ograniczoną dokładnością. Z przedstawionego wzoru Sandersa, Retzlaffa i Kraffa można łatwo oszacować, że błąd pomiaru K +/- 0,5 mm wywołuje błąd mocy +/- 0,5 dpt., natomiast błąd pomiaru L wywołuje błąd mocy implantu +/- 1,25 dpt.

Zatem niewielki błąd pomiaru długości osiowej gałki przekłada się na istotny błąd obliczonej mocy implantu. A więc, mimo dokładniejszego sprzętu pomiarowego, nie u każdego operowanego pacjenta uzyskamy miarowość. Na ogół przyjmuje się, że u większości pacjentów (ok. 90%) refrakcja pooperacyjna wynosi +/- 1,0 dpt.

Jednak nie zawsze celem operacji zaćmy jest osiągnięcie miarowości. Niektórzy pacjenci, zwłaszcza starsi i wcześniej krótkowzroczni, wolą dobrze widzieć z bliska bez korekcji okularowej, a stosować okulary do dali. Ponadto, planując pooperacyjną refrakcję oka zakwalifikowanego do operacji, należy uwzględnić stan refrakcyjny drugiego oka, aby nie wywoływać nieznośnej dla pacjenta różnowzroczności i problemów z widzeniem obuocznym.

Obecnie istnieje możliwość wszczepienia soczewek wieloogniskowych, które dają dobre widzenie do dali i do bliży bez okularów. Jednak symultaniczna percepcja (jednoczesne postrzeganie dali i bliży) nie u każdego pacjenta przebiega sprawnie, dlatego wszczepianie soczewek multifokalnych wiąże się z ryzykiem wystąpienia znacznego dyskomfortu. Wśród obecnie stosowanych soczewek wewnątrzgałkowych pojawiły się również soczewki akomodacyjne. Technika operacyjna przy zastosowaniu tych soczewek nie różni się w zasadniczy sposób od typowej fakoemulsyfikacji z wszczepieniem standardowej soczewki wewnątrzgałkowej tylnokomorowej.

Konstrukcja soczewki akomodacyjnej umieszczonej w worku torebkowym pozwala na przesunięcie jej części optycznej ku przodowi pod wpływem skurczu włókien mięśniowych ciała rzęskowego. Przesunięcie części optycznej soczewki o 1 mm ku przodowi skutkuje zwiększeniem mocy układu optycznego oka o około 1 dpt. Wzrost ten jest tym większy, im większa jest moc wszczepionej soczewki. Innym rozwiązaniem konstrukcyjnym jest soczewka wewnątrzgałkowa z podwójną częścią optyczną. Dla takiego implantu akomodacyjny przyrost mocy wynosi około 2,5 dpt.
Dla oczu z astygmatyzmem rogówkowym istnieje możliwość wszczepienia implantów torycznych, dostosowanych do indywidualnych parametrów.
Mimo imponujących osiągnięć chirurgii okulistycznej i technologii soczewek wewnątrzgałkowych, zdecydowana większość pacjentów pseudofakijnych, chcąc zapewnić sobie komfortowe widzenie do dali, do bliży, a także na odległości pośrednie, powinna stosować okulary. Najbardziej skutecznym rozwiązaniem w tym zakresie są profesjonalnie wykonane okulary progresywne.
Po jakim czasie od operacji zaćmy można określić należną korekcję i wykonać okulary?
Pacjenci często zadają to pytanie. Po zabiegu wykonanym metodą fakoemulsyfikacji stabilizacja refrakcji następuje dość szybko. Dlatego po upływie miesiąca od operacji można ustalić właściwą korekcję.

Zdecydowana większość pacjentów jest bardzo zadowolona z poprawy wzroku po operacji zaćmy. Jednak w ciągu roku część z nich dostrzega ponowne pogorszenie, objawiające się zamgleniem widzenia. Jest ono spowodowane wtórnym zmętnieniem torebki tylnej soczewki. Jeszcze 20 lat temu wtórne zmętnienie torebki tylnej pojawiało się w ok. 40% operowanych oczu. Postęp technik operacyjnych (fakoemulsyfikacja), doskonalsze konstrukcje soczewek i materiały, z których są one wykonywane, znacznie zredukowały częstość występowania zmętnienia torebki tylnej. Jednak do tej pory nie opracowano techniki operacji zaćmy, która eliminowałaby całkowicie wystąpienie tego powikłania.

W celu przywrócenia dobrej ostrości wzroku wykonuje się zabieg kapsulotomii laserowej, który polega na wykonaniu otworu w centrum zmętniałej torebki za pomocą lasera neodymowego YAG.


Ryc. 1. Przekrój gałki ocznej: a) rogówka, b) komora przednia, c) soczewka, d) ciało rzęskowe, e) ciało szkliste, f) siatkówka, g) nerw wzrokowy.


Ryc. 2. Zmętnienie soczewki – zaćma.


Ryc. 3. Pseudofakia – sztuczna soczewka prawidłowo osadzona w worku torebkowym.

 


Ryc. 4. Pseudofakia – zmętnienie torebki tylnej.


 

dr n. med. Andrzej Styszyński


Polub i udostępnij
  •  
  •  
  •  

Polecamy