Prezbiopia. Czy okulary progresywne tylko dla prezbiopów?

Polub i udostępnij
  •  
  •  
  •  

Prezbiopia to powoli postępujące zmniejszanie się sprawności oka, które początkowo pozostaje niezauważone przez pacjenta. Do jego świadomości dociera dopiero wtedy, gdy litery czytanego tekstu zamazują się i trudniej jest mu wykonywać precyzyjne czynności manualne. Widzenie z bliska pogarsza się. Zaczyna się starczowzroczność, chociaż pacjent niechętnie ją akceptuje, skoro stan ten pojawia się zwykle pomiędzy 42. a 48. rokiem życia. Sama nazwa „starczowzroczność” brzmi też nieprzyjemnie, pozostańmy więc przy określeniu prezbiopia.


Polub i udostępnij
  •  
  •  
  •  
Polub i udostępnij
  •  
  •  
  •  

Zadaniem układu optycznego oka jest utworzenie wyraźnego obrazu obserwowanego przedmiotu na siatkówce. Układ ten składa się z dwóch zasadniczych elementów: rogówki i soczewki. Moc optyczna soczewki może się zmieniać i tę zdolność określamy jako akomodację. W wyniku akomodacji przedmioty, które znajdują się w różnej odległości od oka, mogą zostać wyraźnie zobrazowane w siatkówce. Soczewka utrzymywana jest w swoim położeniu za pomocą obwódki rzęskowej utworzonej przez liczne cienkie włókna rozpięte między obwodem soczewki a ciałem rzęskowym. Skurcz włókien okrężnych mięśnia ciała rzęskowego powoduje zmniejszenie naprężenia obwódki rzęskowej. W następstwie tego soczewka staje się bardziej wypukła (zmniejsza się promień krzywizny jej powierzchni) i wzrasta jej zdolność skupiająca. Jednocześnie przemieszcza się ona nieco ku przodowi. Natomiast skurcz włókien południkowych mięśnia rzęskowego powoduje wzrost naprężenia obwódki rzęskowej i spłaszczenie soczewki. Tym samym zdolność skupiająca soczewki maleje, co umożliwia ostre widzenie przedmiotów leżących daleko. Dzięki takiej „grze akomodacyjnej” oko przystosowuje swoją zdolność skupiającą do różnych odległości obserwowanych obiektów.
Jeżeli przyjmuje ona najmniejszą zdolność skupiającą (moc), to mówimy o oku „nieakomodującym” lub „akomodującym do dali”. Natomiast jeżeli osiąga ono największą zdolność skupiającą, mówimy o oku „maksymalnie akomodującym”. Gdy oko nie akomoduje, na siatkówce tworzy się ostry obraz punktu dalekiego, gdy akomoduje maksymalnie – ostry obraz punktu bliskiego.
Możliwości akomodacyjne określa amplituda akomodacji AA

AA = 1/SD – 1/SB

gdzie
SD – odległość punktu dalekiego od oka
SB – odległość punktu bliskiego od oka.
Ponieważ odwrotność odległości punktu dalekiego to refrakcja oka R, więc

AA = R – 1/SB

Amplituda akomodacji oka maleje z wiekiem. Przebieg tej zależności jest osobniczo zmienny, a zależność uśrednioną przedstawia rycina 2.

Amplitudę akomodacji oka można określić najprościej, posługując się zredukowaną tablicą Snellena (do bliży). Przed okiem (z ewentualną korekcją do dali) należy zbliżyć tę tablicę, określając położenie tzw. punktu bliskiego. Odwrotność tej odległości (wyrażonej oczywiście w metrach) jest miarą amplitudy akomodacji.
Jeżeli na przykład SB = 30 cm = 0,3 m,
to AA = 1/0,3 m = 3,3 dpt.

Prezbiopia jest fizjologicznym stanem zmniejszonej zdolności akomodacyjnej oka, który objawia się trudnościami w obserwacji blisko położonych obiektów, a zwłaszcza trudności w czytaniu. Dzieje się tak dlatego, że wraz z wiekiem soczewka i utrzymujące ją włókienka obwódki rzęskowej tracą swą elastyczność.
Na ogół przyjmuje się, że prezbiopia zaczyna się po 40. roku życia, gdy amplituda akomodacji zmniejszy się do 4 dpt. Wtedy punkt bliski dla oka miarowego lub skorygowanego znajduje się 25 cm przed okiem.
Przez korekcję prezbiopii rozumie się zwykle zastosowanie odpowiedniej mocy dodatkowej do bliży, dzięki której przedmioty znajdujące się w bliskiej odległości od oka, mimo zmniejszonej zdolności akomodacyjnej, mogą być wyraźnie widziane z poczuciem odpowiedniego komfortu.
Obecnie najczęściej przyjmuje się empirycznie ustaloną regułę, że na zachowanie komfortu przy obserwacji długotrwałej z bliska oko nie powinno wykorzystywać więcej niż połowę amplitudy akomodacji.
Dlatego odpowiedni dodatek do bliży DB określany jest wzorem

DB = 1/l – AA/2

gdzie:
l – odległość obserwacji z bliska
A – amplituda akomodacji.

Mimo znacznych postępów w korekcji soczewkami kontaktowymi, a także metodami operacyjnymi, aktualnie najskuteczniejszą metodą korekcji prezbiopii jest korekcja okularowa z zastosowaniem soczewek progresywnych. Tradycyjna korekcja, oddzielnie okularami do dali i bliży, a nawet okularami dwuogniskowymi, stosowana jest rzadziej.
Współczesna optyka okularowa, dzięki osiągnięciom firm produkujących coraz doskonalsze soczewki progresywne, może zapewnić osobom z różnymi wadami wzroku komfortowe widzenie w rozmaitych warunkach, a więc zarówno w miejscu pracy, nauki, jak również w czasie wolnym od pracy.
Zasadnicza koncepcja konstrukcyjna soczewki progresywnej oparta jest na wprowadzeniu korekcji widzenia dali, korekcji widzenia bliży i korekcji widzenia na odległości pośrednie, bez wyraźnych linii podziału między tymi optycznymi obszarami. Soczewka posiada różną moc w poszczególnych obszarach, dzięki odpowiednio zmieniającej się wielkości promienia krzywizny. Zmiana promienia krzywizny następuje w sposób płynny wzdłuż obszaru przeznaczonego do widzenia na odległości pośrednie.
Do osiągnięcia sukcesu – w postaci odczuwanego przez pacjenta komfortu przy korzystaniu z okularów progresywnych – konieczne jest spełnienie dwóch podstawowych warunków:

  • dokładne określenie refrakcji wraz z dodatkiem do bliży
  • prawidłowe wykonanie montażu soczewek progresywnych

Proponując pacjentowi zastosowanie okularów progresywnych, należy wytłumaczyć w prosty sposób, na czym polegają optyczna istota ich działania i wynikające z niej korzyści dla komfortowego widzenia. Jednocześnie osoba korzystająca z okularów progresywnych musi mieć świadomość, że w soczewkach tych istnieją obszary peryferyjne, w których występują aberracje powodujące deformację obrazu. W obszarach peryferyjnych występuje przede wszystkim astygmatyzm, wynikający z konstrukcji powierzchni progresywnej, która w częściach bocznych łączy w geometryczną całość obszary o różnych promieniach krzywizny. Koncepcja indywidualizacji konstrukcji oraz wdrożenie cyfrowej technologii obróbki (free form), a także uwzględnienie postawy ciała i funkcjonowanie układu wzrokowego osób praworęcznych i leworęcznych sprawiają, że odsetek osób niemogących zaakceptować okularów progresywnych jest znikomy.
Okulary progresywne stosowane są przede wszystkim u osób z prezbiopią, jednak mogą być one nieraz stosowane u osób młodych.
Przykładami przydatności okularów progresywnych u osób młodych są:

  • zez akomodacyjny atopowy,
  • heteroforia w postaci nadmiernej konwergencji,
  • szybko postępująca krótkowzroczność,
  • skurcz akomodacyjny u osób wykonujących długotrwale prace z bliska,
  • patologiczne zaburzenia akomodacji niebędące prezbiopią.

Zez akomodacyjny atopowy (częściowo kontrolowany) występuje zwykle u dzieci i dorosłych z nadwzrocznością. Odpowiednia korekcja nadwzroczności daje ustawienie równoległe do dali. Natomiast podczas patrzenia z bliska występuje zez mimo okularów (tzw. eksces konwergencyjny). Zastosowanie okularów progresywnych z addycją +2,50 dpt. pozwala na prawidłowe ustawienie oczu także do bliży.
W nadmiernej konwergencji (ortoforia do dali, ezoforia do bliży) okulary progresywne z odpowiednim do wielkości forii dodatkiem bliży pozwalają wyeliminować dolegliwości w postaci astenopii.
W szybko postępującej krótkowzroczności, oprócz uwarunkowania genetycznego, wpływ na jej przebieg ma wysiłek akomodacyjny. Na ogół poleca się pełną korekcję wady, jednak gdy dynamika jej postępowania jest duża (więcej niż 1,0 dpt. rocznie), warto zaproponować odpowiednie okulary progresywne z addycją 1,50–2,00 dpt. Osoby z wyraźną niedostateczną konwergencją mogą takiej addycji nie tolerować.
Skurczowi akomodacyjnemu, który pojawia się u osób wykonujących wielogodzinną pracę z bliska (np. przy komputerze), można zapobiec, stosując okulary z dodatkiem około +1,00 dpt.
Patologiczne stany zaburzenia akomodacji występujące u osób młodych mogą być związane z chorobami centralnego układu nerwowego, zatruciami lub powikłaniem stosowanych leków. Leczenie tych chorób prowadzą lekarze odpowiedniej specjalności. Korekcja okularami progresywnymi może być przydatna także w tych przypadkach.


Ryc. 1. Przekrój gałki ocznej: a – ciało rzęskowe, b – obwódka rzęskowa, c – soczewka, d – komora przednia, e – rogówka, f – twardówka, g – naczyniówka, h – siatkówka, i – plamka żółta, j – nerw wzrokowy, k – ciało szkliste.


Ryc. 2. Zależność amplitudy akomodacji od wieku.


Ryc. 3. Poglądowy schemat soczewki progresywnej:
a – obszar do dali
b – strefa pośrednia (kanał progresji)
c – obszar do bliży
d – boczne obszary peryferyjne


dr n. med. Andrzej Styszyński


Polub i udostępnij
  •  
  •  
  •  

Polecamy