Popularne urządzenia do komputerowego badania wzroku

Komputerowe wspomaganie diagnostyki medycznej jest standardem w każdej specjalności.

Okulistyka i optometria znajdują się w ścisłej czołówce pod względem innowacyjności rozwiązań i ich wpływu na codzienną praktykę lekarza okulisty, optometrysty i optyka. Współczesne przyrządy diagnostyczne stanowią unikalne połączenie optyki, mechaniki precyzyjnej, informatyki (przez projektowanie i implementację złożonych algorytmów) oraz elektroniki.

Idea komputerowego wspomagania procesu diagnostycznego sama w sobie jest bardzo ciekawa. Z jednej strony nie narusza tradycyjnych zasad badania, którego strona fizyczna wciąż opiera się na analizie zjawisk opisywanych przez optykę geometryczną. Z drugiej, otwiera zupełnie nowe możliwości: skraca czas badania, zmniejsza uciążliwość dla pacjenta, a przede wszystkim pozwala szybko gromadzić i przetwarzać bardzo duże ilości informacji o parametrach fizycznych konkretnych tkanek.

Precyzyjna informacja

Na podstawie surowych danych powstają ich graficzne reprezentacje: obrazy ilustrujące grubość i kształt rogówki, wartość współczynnika refrakcji, obraz dna oka, przebieg i stan naczyń krwionośnych. Lekarz lub optometrysta otrzymuje precyzyjną informację prezentowanej w przejrzystej postaci ułatwiającej prawidłową interpretację wyniku badania. Rzecz szalenie istotna, zwłaszcza podczas zabiegu, w sytuacji udzielania pierwszej pomocy albo przy okazji badania z natury niecierpliwych dzieci.
Skrócenie czasu badania ma znaczenie także w gabinetach obsługujących pacjentów leczonych planowo. Krótszy czas badania przekłada się na większą liczbę przyjętych pacjentów. To z kolei oznacza lepszy wynik finansowy, ale także większą dostępność poszukiwanych usług medycznych.

Funkcjonalność urządzeń

Specyfika wspomaganych komputerowo urządzeń diagnostycznych polega i na tym, że modyfikując oprogramowanie, można znacznie rozszerzyć funkcjonalność przyrządu bez potrzeby kupowania nowego sprzętu. Dlatego wybierając tak zaawansowane urządzenie, trzeba wziąć pod uwagę dostępność nowych wersji oprogramowania i łatwość aktualizacji. W diagnostyce okulistycznej zmiany następują bardzo szybko. Nowoczesne, dobrze zaprojektowane urządzenie diagnostyczne dysponuje bardzo dużym potencjałem, ale o jego wykorzystaniu decyduje w znacznej mierze właśnie oprogramowanie zainstalowane przez producenta. Aktualizacja może znacznie poprawić działanie urządzenia, udostępnić nowe opcje, zwiększyć dokładność pomiaru. Dlatego zawsze należy zwrócić uwagę na ceny i procedurę aktualizacji. Najlepiej, jeśli można ją wykonać samodzielnie w gabinecie, bez konieczności wzywania serwisu.

Przyrządy do komputerowego badania wzroku

W praktyce najczęściej spotyka się następujące przyrządy do komputerowego badania wzroku:

Topograf rogówki

Umożliwia precyzyjne odwzorowanie kształtu i grubości rogówki. Wyniki badania można wykorzystać np. do wykonania indywidualnie dopasowanych twardych, gazoprzepuszczalnych soczewek kontaktowych. Nowoczesne topografy rogówkowe wykonują następujące pomiary:

  • Elewację i krzywiznę przedniej i tylnej powierzchni rogówki.
  • Grubość rogówki (pachymetria).
  • Głębokość komory przedniej.
  • Średnicę źrenicy.
  • Kąt kappa.
  • Keratometrię.

Badanie filmu łzowego

Podstawowe badanie w diagnozowaniu zespołu suchego oka, schorzenia coraz częściej występującego u osób długo pracujących przed monitorami komputerowymi, noszących soczewki kontaktowe. Dolegliwość ta występuje również u pacjentów po zabiegach chirurgicznych (refrakcyjnych i zaćmy).
W pierwszym okresie choroba może przebiegać bezobjawowo, dlatego dokładne badanie w gabinecie przy salonie okulistycznym przy okazji dobierania nowych okularów lub soczewek stwarza pacjentowi szanse na szybkie rozpoczęcie leczenia. Jeśli ta okazja zostanie zaprzepaszczona, pacjent zgłosi się do lekarza z rozwiniętymi objawami, pogorszonym widzeniem i samopoczuciem.

Przenośne, poręczne analizatory filmu łzowego upraszczają i przyspieszają diagnostykę. Umożliwiają:

  • Nieinwazyjną obserwację jakości filmu łzowego.
  • Dokładny pomiar czasu przerwania filmu łzowego NIBUT.
  • Pomiar wysokości menisku łzowego.
  • Badanie z użyciem fluoresceiny przy aplikacji twardych soczewek kontaktowych.
  • Badanie stanu twardych soczewek kontaktowych.
  • Wizualizację i ocenę stanu gruczołów Meiboma.

Funduskamera

Urządzenie do fotografowania dna oka, wykorzystywane w diagnostyce siatkówki i naczyniówki, przeszło długą drogę rozwoju. Początkowo wykorzystywano układ optyczny rzutujący obraz dna oka na błonę fotograficzną umieszczoną w połączonej z funduskamerą lustrzance małoobrazkowej. Zdjęcie można było opisać dopiero po wywołaniu filmu, co znacznie wydłużało proces diagnostyczny.
W nowoczesnych urządzeniach obraz powstaje na matrycy półprzewodnikowej i jest rejestrowany w pamięci komputera wraz z dodatkowymi informacjami o warunkach ekspozycji, preferencjach badającego itp. Pełnowartościowe badanie można wykonać u pacjentów, których źrenice mają średnicę około 2–2,5 mm. Po podaniu kontrastu można wykonać serię zdjęć w bardzo krótkich odstępach czasu, dzięki temu wzrasta wartość diagnostyczna badania. Dodatkowym udogodnieniem jest wspomaganie ustawiania ostrości.

Oprócz rozbudowanych, stacjonarnych urządzeń na rynku można znaleźć niewielkie funduskamery umożliwiające badanie dna oka przy użyciu jednej ręki, w warunkach wizyty domowej lub przy łóżku pacjenta.
O dostępnych funkcjach, możliwych pomiarach, automatyzacji badania i komforcie pracy diagnosty w dużej mierze decyduje oprogramowanie urządzenia, dlatego przed podjęciem decyzji o zakupie urządzenia dobrze byłoby poświęcić nieco czasu na sprawdzenie wszystkich opcji, włącznie z tymi, które umożliwiają dostosowanie interfejsu do potrzeb badającego.

Perymetr

Badanie pola widzenia ma kluczowe znaczenie dla oceny stopnia rozwoju takich chorób jak jaskra. Badanie polega na prezentowaniu pacjentowi bodźców świetlnych zlokalizowanych w różnych miejscach pola widzenia. Pacjent odpowiada na dostrzeżone bodźce, naciskając przycisk. Dzięki temu można wyznaczyć granice pola widzenia.

Automatyzacja badania zdejmuje z lekarza obowiązek ręcznego aplikowania bodźców i rejestrowania odpowiedzi. Algorytm sterujący prezentowaniem bodźców może być skonstruowany tak, żeby dodatkowo zobiektywizować badanie.

Wyniki badania licznych pacjentów mogą być gromadzone w jednym miejscu w pamięci urządzenia albo w lokalnej sieci komputerowej. Znacznie ułatwia to porównywanie wyników kolejnych badań i śledzenie zmian pola widzenia towarzyszących postępującej degradacji siatkówki.
Podobnie jak w przypadku pozostałych urządzeń diagnostycznych, można zauważyć dążenie konstruktorów do ograniczania rozmiarów i masy urządzeń. Mniejsze urządzenia ułatwiają zagospodarowanie ograniczonej przestrzeni gabinetu okulistycznego.

Autorefraktometr

Pacjenci najczęściej kojarzą określenie „komputerowe badanie wzroku” właśnie z tym przyrządem. Przed laty można było go spotkać tylko w dobrze zaopatrzonych pracowniach i w klinikach, dzisiaj jest standardowym wyposażeniem ciemni okulistycznej.
Umożliwia bardzo szybką i obiektywną ocenę ostrości wzroku. Wynik badania w niewielkim stopniu zależy od tego, czy pacjent chce i potrafi współpracować z badającym, więc przyrząd znakomicie ułatwia badanie dzieci. Autorefraktometr doskonale nadaje się do wykonywania badań przesiewowych. W niektórych przypadkach badanie autorefraktometrem powinno zostać uzupełnione badaniem przy użyciu tradycyjnych metod.
Prace rozwojowe nad autorefraktometrami zmierzają w kierunku skrócenia czasu badania, zwiększenia precyzji pomiaru, poprawy jakości i ostrości obrazu prezentowanego pacjentowi oraz umożliwienia badania w sytuacji znacznego ograniczenia przejrzystości rogówki (w zaćmie). W ofercie czołowych producentów można spotkać autorefraktometry przenośne, znakomicie ułatwiające pracę przy łóżku pacjenta i podczas wizyt domowych.
Wykorzystanie skomputeryzowanych urządzeń diagnostycznych przynosi wiele korzyści. Na pierwszy plan wysuwają się: obiektywizacja wyników badania, skrócenie czasu trwania badania, dostępność funkcji pomiarowych trudnych albo niemożliwych do zrealizowania przy pomocy tradycyjnych urządzeń. Dodatkową zaletą jest udostępnianie wyników w postaci cyfrowej, najczęściej w standardowym formacie DICOM. Dzięki temu zarządzanie dużą ilością danych wielu pacjentów staje się znacznie prostsze, a ryzyko popełnienia błędu, przeoczenia któregoś z historycznych badań zdecydowanie maleje. Jest to ważne zwłaszcza wtedy, gdy badanie ma na celu ocenę dynamiki choroby.

Piotr Kołaczek

Polecamy