Od objawu do diagnozy. W czym może pomóc elektroretinografia?

Co optyk okularowy powinien wiedzieć o elektrofizjologicznych badaniach układu wzrokowego? (cz. 5.)

Niniejsze opracowanie, poświęcone popularnej w okulistyce metodzie i technice elektrodiagnostycznej, stanowi piąty z cyklu artykułów pod wspólnym tytułem „Co optyk okularowy powinien wiedzieć o elektrofizjologicznych badaniach układu wzrokowego?” [1,5].

Dotychczasowa seria artykułów [2-5], opisujących przystępny sposób tajniki badań elektrofizjologicznych, pozwoliła na poznanie standardów wykonywania pomiarów różnymi metodami. Ponadto przedstawiono wyniki poszczególnych badań osób bez odchyleń narządzie wzroku, tym całopolowej elektroretinografii (ERG [2], ryc. 1). niniejszym opracowaniu przyjrzymy się bliżej zastosowaniu badania ERG, analizując przypadki pacjentów zgłaszających się zaburzeniami wzrokowymi. opisanych przypadkach badaniem rozstrzygającym ustaleniu rozpoznania jest ERG.

Pacjent 1.: Zmiany degeneracyjne plamce młodej osoby.

Do okulisty zgłosiła się 19-letnia kobieta redukcją ostrości wzroku do 0,1. badaniu dna oka zaobserwowano kumulację barwnika obszarze plamki (ryc. 2a). ERG wykryto redukcję odpowiedzi systemu czopkowego (ryc. 2b). Zmiany zwyrodnieniowe charakterze kumulacji lipofuscyny obszarze plamki młodej osoby są rzadkością. Na podłożu genetycznym dochodzi pierwszej kolejności do destrukcji czopków, następnie także pręcików siatkówki. Obecnie nie jest znane żadne skuteczne leczenie ani sposób na spowolnienie choroby. Na podstawie całokształtu obrazu klinicznego rozpoznano dystrofię czopkowo-pręcikową [6,7].

Ryc. 1. Prawidłowy zapis ERG [2].

Pacjent 2.: Ślepota zmierzchowa ubytkami pola widzenia.

Mężczyzna (24 lata) zgłasza pogorszenie ostrości wzroku, nasilające się zwłaszcza wieczorem i w nocy. Dodatkowo słoneczny dzień konieczne jest noszenie okularów przeciwsłonecznych powodu światłowstrętu. Pacjent zauważył też, że od pewnego czasu często potyka się lub zawadza meble. badaniu okulistycznym wykazano prawidłową ostrość wzroku do dali bliży. Na dnie oka zaś stwierdzono występowanie złogów barwnika przypominających „komórki kostne” (ryc. 3a). badaniu pola widzenia zaobserwowano zawężenie obwodowego pola widzenia. Redukcja odpowiedzi czopkowej resztkowy zapis systemu pręcikowego badaniu ERG (ryc. 3b) jednoznacznie potwierdziły rozpoznanie dystrofii pręcikowo-czopkowej (zwyrodnienia barwnikowego siatkówki, retinitis pigmentosa). Jest to najczęściej występująca choroba degeneracyjna siatkówki etiologii genetycznej. zależności od sposobu dziedziczenia pierwsze objawy mogą wystąpić już 1.–2. dekadzie życia lub później. Choroba ma charakter przewlekły, postępujący jak dotąd, jest nieuleczalna [6].

 

a)

b)

Ryc. 2. Dystrofia czopkowo-pręcikowa – dno oka akumulacją barwnika plamce (a), redukcja odpowiedzi czopkowej ERG (b) [6,7].

Pacjent 3.: Ślepota zmierzchowa krótkowzroczność.

Chłopiec (14 lat) skarży się na objawy ślepoty zmierzchowej. Od ok. 7 lat nosi okulary, obecnie -4,50 DS -7,50 DS. Ostrość wzroku okularach wynosi 0,3 oku prawym 0,2 oku lewym. badaniu ERG warunkach skotopowych (niskiego natężenia błysku po 20 min adaptacji do ciemności) stwierdzono redukcję fali b (ryc. 4).
Zapis czopkowy ERG był bez odchyleń. Rozpoznano wrodzoną stacjonarną ślepotę nocną typu 1 (Riggsa) całkowitym uszkodzeniem systemu pręcikowego. Niepostępujące zaburzenia widzenia zmierzchowego są obecne tej chorobie już od wieku niemowlęcego [6].

a)

b)

Ryc. 3. Zwyrodnienie barwnikowe siatkówki – dno oka obwodowymi złogami barwnika typie „komórek kostnych” (a), redukcja odpowiedzi czopkowej resztkowa odpowiedź pręcikowa badaniu ERG (b) ) [6].

Pacjent 4.: Ślepota barwna (achromatopsja).

Przed rekrutacją na studia badaniu medycyny pracy 19-letniego mężczyzny wykryto zaburzenia widzenia barwnego. Stwierdzono całkowitą ślepotę barwną prawidłową ostrością wzroku. badaniu dna oka zaobserwowano depigmentację obszarze plamki (ryc. 5a). ERG czopkowy (wykonany po 10-minutowej adaptacji do światła) był wygaszony, zachowaniem prawidłowego ERG pręcikowego (ryc. 5b). podłoża wrodzonej achromatopsji leży genetycznie uwarunkowane zaburzenie transmisji bodźca pomiędzy czopkami dalszymi komórkami siatkówki. rezultacie obserwuje się brak widzenia barwnego dotyczący wszystkich kolorów [6,8].

Ryc. 4. Wrodzona stacjonarna ślepota nocna typu 1 (Riggsa) – redukcja fali b warunkach fotopowych, odpowiedź czopkowa prawidłowa ERG) [6,8].

Pacjent 5.: Nagłe bezbolesne pogorszenie widzenia.

Paląca kobieta (67 lat) nagle zauważyła pogorszenie ostrości wzroku ubytek polu widzenia lewego oka od dołu. Przyjmuje leki na nadciśnienie tętnicze cukrzycę. Na dnie oka widoczne są kręte naczynia, liczne płomykowate okrągłe wybroczyny wzdłuż łuku naczyniowego skroniowego górnego (ryc. 6a). Stwierdzono ERG negatywny (ryc. 6b) na tej podstawie rozpoznano niedokrwienną postać zakrzepu żyły środkowej siatkówki (ZŻŚS). Różnicowanie typu ZŻŚS na postać niedokrwieniem lub bez jest możliwe, gdyż stopień zaburzeń krążenia determinuje zapis ERG tej chorobie. Na skutek zmian miażdżycowych pogrubiałe tętnice siatkówki uciskają na żyły, powodując tworzenie się zakrzepu ich świetle. Krew, która dopłynęła do gałki ocznej, nie może niej odpłynąć. konsekwencji wzrost ciśnienia żyłach doprowadza do zastoju wynaczynienia krwi dorzeczu zajętego naczynia. Pacjent musi być pod stałą kontrolą okulistyczną, aby odpowiednim czasie zastosować laseroterapię zapobiegać powstaniu możliwych powikłań, tym jaskry neowaskularnej czy obrzęku plamki [6,9].

a)

b)

Ryc. 5. Wrodzona achromatopsja – dno oka depigmentacją plamce (a). Wygaszenie fotopowego ERG, prawidłowa odpowiedź pręcikowa) [6]

a)

b)

Ryc. 6. Zakrzep żyły środkowej siatkówki – płomykowate okrągłe wybroczyny wzdłuż łuku naczyniowego skroniowego górnego (a), ERG negatywny (b) ) [6,9].

Podsumowując, elektrofizjologiczne badania układu wzrokowego należy uznać za cenną, wysokospecjalistyczną metodę pozwalającą na ostateczne ustalenie diagnozy przypadkach wielu schorzeń narządu wzroku. Często pierwsze objawy tych chorób pojawiają się już dzieciństwie lub młodych dorosłych. Skuteczna diagnostyka może być kluczowa dla wyboru drogi zawodowej planowania rodziny przyszłości. Jednak zawsze należy pamiętać, że podstawą badania narządu wzroku jest ocena anatomiczna gałki ocznej lampie szczelinowej wziernikowaniem dna oka, także ocena funkcjonalna określeniem ostrości wzroku. Znajomość przez specjalistów zakresu ochrony wzroku zarówno możliwości diagnostycznych, jak objawów różnych chorób zwiększa szansę na szybki skuteczny proces diagnostyczny, następnie wdrożenie odpowiedniego leczenia.


Piśmiennictwo:

1. Penkala K. (2019), Co optyk okularowy powinien wiedzieć elektrofizjologicznych badaniach układu wzrokowego?

Optyk Polski 52, Feniks Media Group, Kraków.

2. Penkala K. (2020), Elektroretinografia – ERG. Optyk Polski 54, Feniks Media Group, Kraków.

3. Penkala K. (2020), Elektrookulografiia – EOG. Optyk Polski 55, Feniks Media Group, Kraków.

4. Penkala K. (2020), Elektroretinogram wywołany wzorcem – PERG. Optyk Polski 56, Feniks Media Group, Kraków.

5. Penkala K. (2020), Elektroretinogram wieloogniskowy – mfERG wieloogniskowe wzrokowe potencjały wywołane – mfVEP. Optyk Polski 57, Feniks Media Group, Kraków.

6. Palacz O., Lubiński W., Penkala K. (2003) Elektrofizjologiczna diagnostyka kliniczna układu wzrokowego. OFTAL Sp. o.o., Warszawa.

https://pl.pinterest.com/pin/233624299390824575/

Achromatopsia

https://www.medscape.com/viewarticle/883552


Lek. Marta P. Wiącek

Instytut Fizyki, Uniwersytet Szczeciński, Katedra Klinika Okulistyki, Pomorski Uniwersytet Medyczny (PUM) Szczecinie

Polecamy