Objawy oczne w nadciśnieniu tętniczym

Polub i udostępnij
  •  
  •  
  •  

Spośród chorób układu krążenia, czyli serca i naczyń, nadciśnienie tętnicze jest najczęściej występującą jednostką chorobową, której mogą towarzyszyć poważne powikłania ze strony narządu wzroku.


Polub i udostępnij
  •  
  •  
  •  
Polub i udostępnij
  •  
  •  
  •  

W Polsce mamy około 8 mln chorych na nadciśnienie tętnicze, przy czym wykrywalność tej choroby szacuje się na ok. 70%, a zadowalającą skuteczność leczenia na około 45%. Uważa się, że nadciśnienie tętnicze jest bezpośrednią lub pośrednią przyczyną 10–15% wszystkich zgonów w Polsce. Niekorzystny wpływ nadciśnienia na organizm wyraża się przede wszystkim powstawaniem zmian narządowych, głównie w sercu i naczyniach krwionośnych, mózgu, nerkach i oczach. Prawidłowe wartości ciśnienia tętniczego nie powinny przekraczać 140/90 mm Hg, czyli 140 mm Hg dla ciśnienia skurczowego i 90 mm Hg dla ciśnienia rozkurczowego.

Na ogół przyjmuje się następujące stopnie nadciśnienia tętniczego:

  •  I stopień      140–159 / 90–99 mm Hg,
  • II stopień     160–179 / 100–109 mm Hg,
  • III stopień    ≥ 180 / ≥ 110 mm Hg.

 

W praktyce klinicznej nadciśnienie tętnicze dzielimy na:

  • nadciśnienie pierwotne o nie w pełni określonym mechanizmie powstawania,
  • nadciśnienie wtórne, będące następstwem innych chorób (np. zwężenie tętnic nerkowych, niewydolność nerek, zwężenie aorty, cukrzyca, guz chromochłonny nadnercza).

 

Nadciśnienie pierwotne nazywane jest także nadciśnieniem samoistnym lub chorobą nadciśnieniową i stanowi około 90% wszystkich przypadków nadciśnienia tętniczego. Mechanizm rozwoju nadciśnienia pierwotnego nie jest jasny, ale wśród czynników sprawczych wymienia się:

  • uwarunkowania genetyczne,
  • czynniki psychoemocjonalne,
  • czynniki hormonalne.

Nadciśnienie pierwotne ujawnia się zwykle miedzy 30. a 40. rokiem życia, częściej u kobiet. We wczesnym okresie rozwoju choroby nadciśnieniowej pacjenci mogą nie odczuwać żadnych dolegliwości, a podwyższone ciśnienie stwierdza się podczas przypadkowego jego pomiaru. Z czasem chorzy z nadciśnieniem tętniczym zaczynają odczuwać bóle i zawroty głowy, bezsenność, pobudliwość nerwową, przyspieszone bicie serca. Wyraźne objawy zależą zwykle od powikłań narządowych, które dotyczą głównie serca, mózgu, nerek i oczu. W rozwoju nieleczonej choroby nadciśnieniowej rozróżnia się zwykle cztery okresy kliniczne:

  1.  Nadciśnienie tętnicze chwiejne. Podwyższone ciśnienie tętnicze występuje tylko w określonych sytuacjach (wzmożone napięcie nerwowe, stres, „nadciśnienie białego fartucha”).
  2. Nadciśnienie tętnicze utrwalone bez zmian narządowych (jednak z początkowymi zmianami na dnie oka).
  3. Nadciśnienie tętnicze utrwalone z przerostem lewej komory serca (oraz zmianami na dnie oka).
  4. Nadciśnienie tętnicze utrwalone ze zmianami w wielu narządach. Powikłania dotyczą serca (niewydolność lewokomorowa, choroba wieńcowa, zawał), mózgu (udar, porażenie nerwów czaszkowych), nerek (niewydolność nerek) i oczu.

 

Szczególnie groźną postacią jest tzw. faza złośliwa, która może pojawić się w każdym okresie klinicznym nieleczonego nadciśnienia pierwotnego, a także nadciśnienia wtórnego. Złośliwe nadciśnienie tętnicze jest stanem zagrażającym życiu, a pacjent odczuwa znaczne nasilenie objawów chorobowych, takich jak bóle głowy, zaburzenia snu, ogólne zmęczenie oraz dolegliwości zależne od powikłań (bóle wieńcowe, zawał serca, niewydolność krążenia, udar mózgu, niewydolność nerek, pogorszenie wzroku).

Rozpoznanie choroby nadciśnieniowej, czyli nadciśnienia pierwotnego (samoistnego) ustala się ostatecznie po wykluczeniu innych przyczyn nadciśnienia tętniczego. Diagnostyka w tym zakresie nie może opierać się tylko na pomiarze ciśnienia tętniczego. Oprócz dokładnego wywiadu konieczne jest badanie laboratoryjne, badanie EKG, RTG klatki piersiowej, USG nerek, a zwłaszcza badanie dna oka.

Zmiany w układzie wzrokowym

Nadciśnienie tętnicze może być przyczyną różnych zmian w układzie wzrokowym. Jednak najczęściej mamy na uwadze zmiany obserwowane na dnie oka, które określa się jako retinopatię nadciśnieniową. Stanem dna oka u chorych na nadciśnienie tętnicze zainteresowani są nie tylko okuliści. Dno oka interesuje także internistów, kardiologów, neurologów i nefrologów. Obraz dna oka jest bowiem przydatny w określaniu stopnia zaawansowania choroby nadciśnieniowej, a także oceny skuteczności stosowanego leczenia. Obecnie stosowana klasyfikacja zmian na dnie oka nawiązuje do podziału według Keitha, Wegenera i Barkera:

  • Stopień I:     nieznaczne zwężenie naczyń tętniczych
  • Stopień II:    zwężenie i stwardnienie tętniczek, wywołujące objawy ucisku tętniczo-żylnego na ich skrzyżowaniach
  • Stopień III:   jak w stopniu II oraz krwotoki śródsiatkówkowe, mikrotętniaki, drobne ogniska wysięku i obrzęku (tzw. ogniska twarde i ogniska „kłębków waty”)
  • Stopień IV:   jak stopień III i obrzęk tarczy nerwu wzrokowego (złośliwe nadciśnienie tętnicze).Jak wynika z powyższej klasyfikacji, w początkowym rozwoju choroby nadciśnieniowej retinopatia nadciśnieniowa przebiega bez objawów ze strony układu wzrokowego, postrzeganych przez pacjenta. Jednak w miarę postępowania nieleczonej choroby nadciśnieniowej może wystąpić znaczne upośledzenie wzroku spowodowane krwotokami śródsiatkówkowymi i przedsiatkówkowymi, obrzękiem siatkówki, zamknięciem naczyń siatkówki i zaburzeniami funkcji nerwu wzrokowego. Groźnymi powikłaniami w układzie wzrokowym, mogącymi wystąpić zarówno w przebiegu nadciśnienia tętniczego pierwotnego, jak również wtórnego, są zakrzep żyły środkowej siatkówki oraz zamknięcie (zator) tętnicy środkowej siatkówki. W obu tych stanach rokowania co do utrzymania użyteczności ostrości wzroku są na ogół niepomyślne.

Nierzadkim powikłaniem dotyczącym układu wzrokowego, a występującym w nadciśnieniu tętniczym, jest zez porażenny, którym zajmowaliśmy się w numerze 19 / 2013 „Optyka Polskiego”.

W nieleczonym nadciśnieniu tętniczym istnieje niemałe prawdopodobieństwo wystąpienia udaru mózgu. Wówczas, oprócz zeza porażennego, mogą pojawić się znaczne ubytki w polu widzenia, będące skutkiem uszkodzenia drogi wzrokowej lub ośrodka wzrokowego.

Nieleczone nadciśnienie tętnicze jest stanem groźnym, jednak podjęte na czas odpowiednie leczenie może uchronić pacjentów przed wspomnianymi powikłaniami.

W leczeniu nadciśnienia tętniczego istotna jest nie tylko terapia farmakologiczna, prowadzona pod nadzorem doświadczonego specjalisty. Ważne jest także postępowanie niefarmakologiczne, a w szczególności:

  • zmniejszenie masy ciała u pacjentów,
  • ograniczenie spożywania alkoholu,
  • spożywanie większej ilości warzyw i owoców, a ograniczenie soli, tłuszczów zwierzęcych,
  • zaprzestanie palenia tytoniu,
  • zwiększenie aktywności ruchowej.

    Dr n. med. Andrzej Styszyński


Polub i udostępnij
  •  
  •  
  •  

Polecamy