Móżdżek a ruchy i ustawienie gałek ocznych

 

Przez wiele lat móżdżek uważano za obszar odpowiedzialny wyłącznie za funkcje motoryczne i nie dostrzegano, że jest on także odpowiedzialny za motorykę narządu wzroku.

Niedawno badania neuroanatomiczne potwierdziły związek móżdżku procesami poznawczymi językowymi oraz ich automatyzacją. ostatnim czasie pojawiały się wzmianki literaturze, że uszkodzenia móżdżku mają wpływ na ustawienie oczu.

Do podstawowych funkcji móżdżku zalicza się [1]:

– zachowanie postawy równowagi,

– koordynacja ruchów kontrola wykonania czynności motorycznych,

– planowanie ruchów porównanie ruchu wykonywanego jego intencją, ewentualnie wprowadzanie korekty,

– regulacja napięcia mięśniowego oraz płynności ruchu,

– uczenie się umiejętności motorycznych.

Poza tym ostatnie badania neuroanatomiczne, neurofizjologiczne neuropsychologiczne móżdżku jego połączeń wykazują, że móżdżek ma wpływ na inne procesy takie jak [2, 3],:

– przetwarzanie wzrokowe,

– spostrzeganie rozpoznawanie kolejności zdarzeń,

– myślenie abstrakcyjne,

– nabywanie nowych umiejętności poznawczych motorycznych,

– automatyzacja umiejętności poznawczych motorycznych,

– wspomaganie tzw. mowy wewnętrznej,

– nabywanie sprawności językowych, przetwarzanie fonologiczne językowe,

– ruchy oczu:

• skojarzone (fiksacje, skaczące, śledzące)

• nieskojarzone (wergencyjne).

wielu różnorodnych etiologicznie zespołach neurologicznych współistnieją zaburzenia móżdżkowe (pojęcie wprowadzone przez Holmesa) [4]. Kryteria podane przez Komitet Federacji Neurologii (The Ataxia Neuropharmacology Committee of the World Federation of Neurology. 1977) podają, że podstawowymi objawami zespołu móżdżkowego są:

– zaburzenia posturalne,

– zaburzenia chodu,

– ataksja,

– dyzartria,

– zaburzenia motoryki oka [5, 6].

Uszkodzenia poszczególnych części móżdżku mają swoje odwzorowanie skojarzonych ruchach oczu, np. zmiany ogniskowe robaku móżdżku wiążą się zaburzeniami śledzenia płaszczyźnie poziomej (tożstronne). Obustronne uszkodzenie części kłaczkowo-grudkowej móżdżku (część przedsionkowa) objawia się ciężkimi zaburzeniami śledzących ruchów oczu płaszczyźnie poziomej pionowej, każdym kierunku. kolei zmiany jądrze wierzchu prowadzą do powstania nieprawidłowych pionowych, wolnych, ciągłych ruchów gałek ocznych. Jeżeli chodzi zaburzenia ruchów sakkadycznych, to uszkodzenia jądra wierzchu powoduje hipermetryczność sakkad ich spowolnienie. Natomiast ogniskowe uszkodzenia grzbietowej części robaka móżdżku powoduje hipometrię spowolnienie sakkad [7, 8].

Uszkodzenia móżdżku przedsionkowego powodują powstanie oczopląsu bijącego ku dołowi. Zmiany ogniskowe części kłaczkowo-grudkowej móżdżku (część przedsionkowa móżdżku) powodują mimowolny powrót gałek ocznych do pozycji centralnej, powstaniem oczopląsu prowokowanego spojrzeniem skrajnymi wychyleniami gałek ocznych. Uszkodzenia grudki móżdżku oraz przyległej brzusznej części czopka robaka móżdżku powodują oczopląs zmiennokierunkowy (co dwie minuty zmienia się kierunek oczopląsu poziomego) [9].

Jednym ze strukturalnych uszkodzeń móżdżku jest malformacja Arnolda-Chiarego, która charakteryzuje się wklinowaniem tylnej zawartości czaszki (migdałków móżdżku) otwór wielki (fornamen magnum). Objawy, jakie zgłaszają pacjenci, to najczęściej: bóle głowy, porażenie niższych nerwów czaszkowych, oczopląs ataksja. Jednakże literaturze można znaleźć opisy pacjentów, którzy zgłosili się do specjalisty postępującym zaburzeniem ustawienia oczu kierunku zbieżnym (pogłębiająca się nabyta ezotropia lub niedostateczne dywergencja), a u których badanie MRI nie wykazywało żadnych zmian móżdżku. Po chirurgicznym skróceniu odpowiednich mięśni okoruchowych stan ortoforii utrzymywał się przez pewien czas, po czym objawy zaburzeń widzenia obuocznego ponownie zaczęły narastać. Pojawiły się też inne objawy malformacji Arnolda-Chiarego. Kolejne badania MRI wykazały postępujące wklinowanie migdałków [10].

kilku sprawozdaniach ustalono, że guzy mózgu takie jak gwiaździak móżdżku (cerebellar astrocytomas), rdzeniak (medulloblastomas), glejak mostu (pontine gliomas), gwiaździak spoidła wielkiego (astrocytoma of the corpous callosum) są związane nabytą dzieciństwie dużą towarzyszącą ezotropią. Znaleziono też około 30 dzieci nabytą ezotropią spowodowaną zapaleniem opon mózgowych lub pseudoguzami mózgu [11].

Gordon Holmes swojej pracy 1922 pisał osobach uszkodzeniami móżdżku, które wykazywały niewłaściwe, skośne ustawienie oczu – zezy wertykalne. Pacjenci zaburzeniami móżdżku wykazywali zeza zbieżnego badaniach Williamsa Hoyt 1989 r., jak również badaniach Hoyt Good 1995 r. Także Versino wsp. 1996 badał pacjentów uszkodzeniami móżdżku (degeneracja rdzeniowo-móżdżkowa, malformacja Arnolda-Chiarego typu oraz postępująca degeneracja móżdżku) wykazał, że tych pacjentów pojawiają się ezotropie ezoforie [12]. Nie ulega wątpliwości, że zaburzenia móżdżkowe mają wpływ na ruchy ustawienie gałek ocznych. Należy pamiętać tej możliwości podczas codziennej pracy optometrycznej.

 


Literatura:

1. Adam Bochenek, Michał Reicher, Anatomia człowieka, t. IV, Układ nerwowy ośrodkowy, Warszawa 1993.

2. Maurizio Versino, Orest Hurko, David S. Zee, Disorders of binocular control of eye movements in patients with cerebellar dysfunction, 1996.

3. Roderic I. Nicolson, Angela J. Fawcett, Dyslexia: The role of the cerebellum, Electronic Journal of Research in Educational Psychology. No 2(2), 35-58.

4. W. Sobczyk in., Przewlekłe zespoły móżdżkowe, Postępy Psychiatrii Neurologii 2005; 14 (1): 11.18.

5. W. Sobczyk in., Przewlekłe zespoły móżdżkowe, Postępy Psychiatrii Neurologii 2005; 14 (1): 11.18.

6. J.J. Barski, rozprawa habilitacyjna: Badania nad funkcją kalbidyny d-28-k komórkach Purkinjego móżdżku myszy wykorzystaniem zwierząt transgenicznych, Katowice 2004.

7. Maurizio Versino, Orest Hurko, David S. Zee, Disorders of binocular control of eye movements in patients with cerebellar dysfunction, 1996.

8. E. Koziorowska-Gawron, S. Budrewicz, K. Jadanowski, Patofizjologia zaburzeń gałkoruchowych, niektórych schorzeniach ośrodkowego układu nerwowego, Polski Przegląd Neurologiczny, 2009, tom 5, nr 3.

9. Leigh R.J., Zee D.S., The neurology of eye movements. Oxford University Press, New York 2006.

10. D. Pokharel, R. M. Siatkowski, Progressive Cerebellar Tonsillar Herniation With Recurrent Divergence Insufficiency Esotropia, Journal of AAPOS, Volume 8 Number 3 June 2004.

11. Jong-Min Lee, MD, Sin-Hoo Kim, MD, Jeong-Il Lee, et al., Acute Comitant Esotropia in Child With Cerebellar Tumor, Korean Journal of Ophthalmology 2009;23:228-231.

12. Maurizio Versino, Orest Hurko, David S. Zee, Disorders of binocular control of eye movements in patients with cerebellar dysfunction, 1996.


Barbara Pakuła

Optometrystka, twórca portalu Ćwiczę Oko, autorka książek, szkoleniowiec.

www.cwiczeoko.pl, www.barbarapakula.pl

Polecamy