Męty w ciele szklistym

Polub i udostępnij
  •  
  •  
  •  

Postrzeganie mętów w polu widzenia należy do częstych objawów zgłaszanych przez pacjentów w gabinecie okulistycznym. Objawy te mogą dotyczyć jednego oka lub występować obuocznie.


Polub i udostępnij
  •  
  •  
  •  
Polub i udostępnij
  •  
  •  
  •  

Jeżeli pacjent do momentu ich wystąpienia nie chorował okulistycznie, to pojawienie się tych mętów jest zwykle związane z fizjologicznymi procesami starzenia się ciała szklistego.

Ciało szkliste zajmuje ok. 2/3 objętości gałki ocznej i wypełnia przestrzeń między soczewką a siatkówką (komora ciała szklistego).

Ciało szkliste pełni w oku wielorakie funkcje:

  • zapewnia utrzymanie kształtu i odpowiedniego napięcia gałki ocznej,
  • jest ważnym elementem układu optycznego oka, gdyż jest najdłuższym odcinkiem wewnątrzgałkowej drogi światła,
  • przypiera siatkówkę do podłoża,
  • amortyzuje wstrząsy i jest izolatorem termicznym stabilizującym temperaturę siatkówki,
  • poprzez transport różnych substancji bierze udział w metabolizmie siatkówki i soczewki.

Głównym składnikiem ciała szklistego jest woda (98%), pozostałe to: kolagen, hialuronian, rozpuszczalne białka i elektrolity. Dzięki tym składnikom ciało szkliste posiada szczególne właściwości biofizyczne – ma strukturę żelową. Galaretowata konsystencja i duża lepkość ciała szklistego wynikają z obecności sieci włókien kolagenowych i zwojów kwasu hialuronowego. Na obwodzie ciało szkliste tworzy warstwę bardziej skondensowaną, czyli korę szklistą, zwaną też błoną szklistą. Ciało szkliste dostosowuje swój kształt do otoczenia. Tylna jego powierzchnia jest kulista, a przednia, przylegająca do soczewki, wklęsła.
W okolicy rąbka zębatego ciało szkliste tworzy tzw. podstawę ciała szklistego. Jest to pas szerokości 4 mm, w obrębie którego jest ono ściśle połączone z błoną graniczną wewnętrzną siatkówki. Podobne ścisłe połączenia ciała szklistego z siatkówką występują na obwodzie tarczy nerwu wzrokowego i w obszarze okołodołkowym plamki. Na pozostałym obszarze ciało szkliste nie jest połączone z siatkówką, ale przylega do niej i w ten sposób przypiera ją do podłoża.

Rozpływ ciała szklistego

W rezultacie procesu starzenia może pojawić się zwyrodnienie w postaci rozwodnienia żelu ciała szklistego. Zwyrodnienie to polega na rozpadzie sieci i tworzeniu skupisk włókien kolagenowych. Pojawiają się niejednorodności optyczne o różnej wielkości i właśnie one są nazywane mętami, zmętnieniami i cieniami. Tradycyjna nazwa „muszki latające” (łac. Muscae volitantes) także odnosi się do tych zmętnień ciała szklistego, chociaż pacjenci używają również innych określeń: plamki, nitki, pajączki, pajęczyny, chmurki. Takie ruchome zmętnienia pacjenci dostrzegają zwłaszcza w słoneczne dni lub przy dobrym oświetleniu, na jasnych ścianach, białych kartkach papieru itp.
Rozpływ ciała szklistego nie powoduje zwykle istotnego pogorszenia ostrości wzroku, jest jednak przyczyną znacznego niepokoju pacjenta, dekoncentracji podczas pracy i obaw co do przyszłego widzenia.

Ostre odłączenie i zapadnięcie ciała szklistego

W niektórych oczach z rozpływem ciała szklistego tworzy się otwór w ścieńczałej korze tylnej. Przez taki otwór rozwodniony płyn przemieszcza się z obszaru centralnego poza ciało szkliste. W ten sposób tworzy się przestrzeń pozaszklistkowa, rozdzielająca tylną powierzchnię ciała szklistego od siatkówki. Pozostały żel ciała szklistego zapada się, a wypełniona rozwodnionym płynem przestrzeń pozaszklistkowa powiększa się. Stan taki nosi nazwę ostrego odłączenia i zapadnięcia ciała szklistego. W trakcie ostrego odłączenia ciała szklistego pacjent często spostrzega błyski i nasilenie zmętnień.
Rozpływ ciała szklistego występuje zwykle po 45. roku życia. Szczególnym stanem predysponującym do rozpływu ciała szklistego jest krótkowzroczność.

Widziane przez pacjenta męty – będące konsekwencją rozpływu ciała szklistego i ewentualnego odłączenia tylnego – mają na ogół łagodny charakter i nie wymagają leczenia. Dyskomfort odczuwany przez pacjenta zależy od wielkości i gęstości zmętnień, ich odległości od osi widzenia oraz siatkówki.

Przedarcie siatkówki

Niekiedy (ok. 10%) odłączenie tylne ciała szklistego przebiega z poważnym powikłaniem. Jest nim przedarcie siatkówki, które powstaje zwykle w miejscu ścisłego połączenia ciała szklistego z siatkówką, przede wszystkim w okolicy podstawy ciała szklistego. Przedarcia takie są spowodowane pociąganiem siatkówki przez obkurczające się ciało szkliste.
Lokalizują się one głównie w górnej części obwodu dna oka. Rozwodniony płyn pozaszklistkowy przechodzi przez otwór w siatkówce do przestrzeni podsiatkówkowej, co powoduje odwarstwienie siatkówki. Dlatego męty i błyski zgłaszane przez pacjenta wymagają zawsze starannego badania dna oka, ze szczególnym uwzględnieniem jego obwodu, bowiem wcześnie wykryte przedarcie siatkówki pozwala na zastosowanie leczenia profilaktycznego (fotokoagulacja laserowa), które może uchronić oko przed odwarstwieniem siatkówki.
Oprócz powyżej omówionych, na ogół łagodnych zmętnień ciała szklistego, związanych z jego rozpływem, mogą występować zmętnienia patologiczne, które są spowodowane różnymi chorobami lub urazami oka, a także chorobami ogólnymi.
Duże zmętnienia patologiczne ciała szklistego tworzą się w zapaleniach ropnych wnętrza gałki ocznej, urazowych krwotokach do ciała szklistego, proliferacyjnej retinopatii cukrzycowej. W dużych zmętnieniach patologicznych stosuje się głównie witrektomię, czyli chirurgiczne usunięcie zmienionego ciała szklistego.

Jeżeli chodzi o łagodne zmętnienia, to powszechnie uważa się, że „mogą one wchłonąć się samoistnie z czasem lub pacjent powinien się do nich przyzwyczaić”.
Jednak obecnie niektórzy okuliści starają się usunąć takie zmętnienia za pomocą lasera neodymowo-jagowego (Nd:YAG). Zabieg ten nazywany jest witreolizą laserową i prawdopodobnie stanie się w przyszłości często stosowaną metodą leczenia zmętnień ciała szklistego.

rycina_01

Ryc. 1.
Przekrój gałki ocznej:
a) rogówka, b) komora przednia, c) soczewka,
d) tęczówka, e) komora tylna, f) ciało szkliste,
g) kora ciała szklistego, h) ciało rzęskowe,
i) podstawa ciała szklistego, j) twardówka,
k) naczyniówka, l) siatkówka, m) plamka,
n) nerw wzrokowy

.

rycina_02

Ryc. 2.
Rozpływ ciała szklistego.

 

rycina_03

Ryc. 3.
Odłączenie tylne ciała szklistego.

 

rycina_04

Ryc. 4.
Odwarstwienie siatkówki wywołane odłączeniem tylnym ciała szklistego.

 

dr n. med. Andrzej Styszyński


Polub i udostępnij
  •  
  •  
  •  

Polecamy