Metody spowalniania rozwoju miopii

Polub i udostępnij
  •  
  •  
  •  

Występowanie miopii, jednej z najczęstszych w skali globalnej nieprawidłowości zaburzającej dobre widzenie, drastycznie wzrosło w ostatnich latach, szczególnie wśród młodzieży szkolnej.


Polub i udostępnij
  •  
  •  
  •  
Polub i udostępnij
  •  
  •  
  •  

Szacuje się, że do roku 2050 miopia dotknie prawie sześciu miliardów ludzi, przy czym u jednego miliarda będzie to wysoka miopia.

W USA liczba miopów podwoiła się na przestrzeni ostatnich 30 lat, co oznacza, że ich odsetek w społeczeństwie wzrósł z 25% na początku lat siedemdziesiątych do prawie 42% na koniec ubiegłego wieku. Dane liczbowe dla Europy są bardzo podobne do amerykańskich.

Spowalnianie rozwoju miopii

Głównym czynnikiem odpowiedzialnym za epidemiczny wzrost występowania i szybkość rozwoju miopii jest zmiana stylu życia, jaka dokonała się w ciągu ostatnich kilku dekad. Obecny styl życia charakteryzuje codzienna wielogodzinna praca z bliska. U osób, u których dopiero zaczyna rozwijać się miopia, oznacza to wielogodzinny wysiłek akomodacyjny. Jest on jednym z czynników wpływających na wzrost osiowej długości gałki ocznej. Zatem już samo wdrożenie zmiany stylu życia, polegające na ograniczeniu do niezbędnego minimum czasu pracy z bliska oraz codzienna, co najmniej 40-minutowa aktywność fizyczna w otwartej przestrzeni (optymalnie: 20 godzin/tydzień) i jednoogniskowa korekcja do dali powinny przynieść pożądany efekt spowolnienia w grupie pacjentów najmniej narażonych na rozwój miopii.

Będą to pacjenci, u których:

  • miopia pojawiła się dopiero po 10. roku życia ALBO roczny przyrost wady < 0,5 D, ALBO bezwzględna wartość wady ≤ 1 D oraz
  • nie występują czynniki wysokiego ryzyka miopii (oboje rodzice miopijni, wysoka miopia u jednego z rodziców, wysoka miopia u któregoś z rodzeństwa, odwarstwienie siatkówki w wywiadzie rodzinnym, przynależność etniczna do ras wschodnioazjatyckich).

Jeżeli powyższe warunki nie są spełnione, konieczne będzie zastosowanie dodatkowo specjalnej korekcji optycznej lub środków farmakologicznych.

Specjalna korekcja okularowa to korekcja okularami z soczewkami progresywnymi lub dwuogniskowymi zamiast jednoogniskowych. Badania wykazały, że najlepszy efekt spowalniania rozwoju miopii za pomocą korekcji okularowej występuje przy zastosowaniu okularów dwuogniskowych z pryzmatami w części przeznaczonej do pracy z bliska. Pryzmaty zapobiegają uruchamianiu akomodacji, gdyż ich orientacja BN i moc dobrane są tak, by przy danej odległości roboczej oczy zachowywały taką samą zbieżność jak przy patrzeniu w dal. Specjalna korekcja optyczna przy użyciu soczewek kontaktowych to przede wszystkim ortokeratologiczna korekcja sztywnymi soczewkami gazoprzepuszczalnymi. W metodzie tej soczewka spłaszcza w czasie snu centralną część rogówki. Jednocześnie wokół obszaru spłaszczonego powstaje strefa pierścieniowa o zwiększonej krzywiźnie. Ukształtowany w czasie snu kształt rogówki utrzymuje się w ciągu dnia, gdy soczewka jest zdjęta. Spłaszczenie części centralnej rogówki służy korekcji miopii i ewentualnie astygmatyzmu. Strefa o zwiększonej krzywiźnie otaczająca część centralną przyczynia się do korekcji peryferyjnej nadwzroczności, uważanej za główny bodziec wydłużania się gałki ocznej. Wynika stąd, że metoda ta powinna być stosowana u osób mających na tyle dużą średnicę źrenicy (zwykle >4,5 mm), by tęczówka nie blokowała promieni przechodzących przez rogówkę w obszarze o dużej krzywiźnie. Kolejną przesłanką kwalifikującą do ortokeratologii (OK) jest bezwzględna wielkość miopii >2 D zmierzona przy porażonej akomodacji.

Gdy jest ona <2 D, pacjent, pomimo dużej źrenicy, kwalifikuje się raczej do miękkich soczewek dwuogniskowych z centrum do dali i dodatkiem do bliży ≥2,5 D. Wśród pacjentów o dużej źrenicy i wysokiej miopii, u których zastosowano wyłącznie OK, efekt spowolnienia rozwoju miopii wystąpi, gdy dla południka o maksymalnej ekscentryczności, emax, rogówki spełniony jest warunek:

(emax/0,2 + 1) ≥ |miopia| [D].

Gdy przeciwnie, OK będzie musiała być uzupełniona korekcją okularową w ciągu dnia. Podobne efekty spowolnienia miopii jak przy stosowaniu OK lub miękkich dwuogniskowych soczewek kontaktowych osiągnięto, stosując wprowadzane od około dwóch lat soczewki kontaktowe (sztywne i miękkie) z radialnym gradientem mocy w części peryferyjnej. Jeżeli metody optyczne nie przynoszą spodziewanego efektu spowolnienia rozwoju miopii, konieczne staje się rozważenie zastosowania środków farmakologicznych. Stosowane jest zwykle zakraplanie oczu 0,01% roztworem atropiny. Przy tak niskim stężeniu efekty uboczne są do zaakceptowania, a pożądany efekt jest niemal taki sam jak przy roztworach o kilkukrotnie wyższych stężeniach. Istnieją też doniesienia o skutecznym stosowaniu suplementów diety, spowalniających rozwój miopii. Brak jest jednak dowodów naukowych, które by je potwierdzały.

Podsumowanie

Miopia, tak jak inne ametropie, to „tylko” niedopasowanie osiowej długości gałki ocznej do zdolności skupiającej układu optycznego oka, które, w dość szerokim zakresie, może być łatwo skorygowane okularami lub soczewkami kontaktowymi. Jednak alarmistyczne dane epidemiologiczne zmuszają do spojrzenia na miopię z innej perspektywy. Powinniśmy być świadomi, że mamy do czynienia z epidemią zaburzenia widzenia, które, zwłaszcza w wypadku wysokiej miopii, stanowi czynnik ryzyka poważnych patologii narządu wzroku, np. odwarstwienia siatkówki. Dlatego też działania zapobiegające wystąpieniu miopii lub spowalniające jej rozwój powinny mieć odpowiednio wysoki priorytet wśród zadań zawodowych optyków okularowych, optometrystów i okulistów.


dr hab. Marek Kowalczyk-Hernández

Autor jest pracownikiem Zakładu Optyki Informacyjnej Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego i Pełnomocnikiem Dziekana Wydziału Fizyki ds. Europejskich Studiów Optyki Okularowej i Optometrii. Prowadzi wykłady m.in. z optyki widzenia i percepcji wzrokowej. Opublikował ponad 50 prac z zakresu optyki fizycznej i optometrii, kierował też licznymi projektami badawczymi i dydaktycznymi. Był wielokrotnym stypendystą rządu Hiszpanii na wydziałach fizyki Uniwersytetu w Walencji i Uniwersytetu Complutense w Madrycie oraz profesorem wizytującym w Uniwersyteckiej Szkole Optyki (obecnie Wydział Optyki i Optometrii) Uniwersytetu Complutense. Jest członkiem Optical Society of America, Sociedad Española de Óptica i The European Academy of Optometry and Optics.


Polub i udostępnij
  •  
  •  
  •  

Polecamy