Kwasy tłuszczowe omega-3 a ochrona oczu

Seniorzy, których regularnym składnikiem diety są owoce morza i ryby bogate w kwasy omega-3 są w mniejszym stopniu narażeni na wystąpienie u nich zwyrodnienia plamki żółtej (AMD).

Tak wynika z badań opublikowanych przez Amerykańską Akademię Okulistyki (American Academy of Ophthalmology*), a przeprowadzonych w Wilmer Eye Institute, Johns Hopkins School of Medicine w USA.

Zwyrodnienie plamki żółtej to choroba, która w Polsce stała się w ostatnich latach główną przyczyną praktycznej ślepoty u pacjentów po 65. roku życia. Każdego roku w Polsce lekarze wykrywają tę dolegliwość u ok. 250 tys. osób. Problem jest o tyle poważny, że w związku ze starzeniem się polskiego społeczeństwa, występowanie AMD w naszym kraju narasta – przyznał w 2008 r. podczas konferencji w warszawskim Publicznym Szpitalu Okulistycznym prof. Jerzy Szaflik, krajowy konsultant ds. okulistyki.

AMD najczęstszą przyczyną ślepoty

Plamka żółta jest miejscem najwyraźniejszego widzenia. Leży ona w tylnym biegunie oka, na linii patrzenia, zwanej osią patrzenia lub widzenia. Plamka żółta zbudowana jest z najcenniejszych komórek siatkówki (tzw. czopków), które odbierają również bodźce barwne. Zwyrodnienie plamki związane z wiekiem (age-related macular degeneration – AMD) jest przewlekłą, postępującą chorobą centralnej części siatkówki. Dotyczy ludzi powyżej 50. roku życia i wiąże się z obecnością druzów, zaniku nabłonka barwnikowego oraz neowaskularyzacji podsiatkówkowej. Zaburzenia zachodzące w tym miejscu siatkówki prowadzą do nieodwracalnych zmian funkcjonalnych, polegających na upośledzeniu widzenia centralnego, a w konsekwencji do częściowej lub całkowitej utraty wzroku, co uniemożliwia wykonywanie podstawowych czynności życiowych. Głównym czynnikiem ryzyka choroby jest wiek. Wszystkie badania kohortowe, obejmujące dużą populację ludzi, potwierdziły wzrost częstości występowania zaawansowanego stadium AMD wraz z wiekiem. Inne czynniki sprzyjające rozwojowi AMD to: biała rasa, płeć żeńska, nadwzroczność i jasne tęczówki. Jako bardzo istotne wymienia się także choroby ogólne. Należą do nich przede wszystkim: choroby sercowo-naczyniowe, miażdżyca naczyń, przebyty zawał mięśnia sercowego, udar mózgu, zaburzenia lipidowe, cukrzyca, nadciśnienie tętnicze, otyłość, niska zawartość antyoksydantów w osoczu krwi czy złe nawyki żywieniowe. Najczęstsze objawy choroby plamki, z którymi pacjent zgłasza się do okulisty, to: ciemna plama w centrum pola widzenia, zamglenie obrazu oraz zakrzywienie linii. Dokładne badanie dna oka pozwala u większości chorych postawić trafne rozpoznanie. Diagnozowanie przeprowadzane jest przez wykonanie badania dna oka za pomocą angiografii fluoresceinowej, która polega na podaniu pacjentowi kontrastu, a następnie wykonaniu serii zdjęć dna oka, przy użyciu odpowiednich filtrów. Badanie pozwala ocenić stan uszkodzenia plamki żółtej, ale także inne schorzenia (np. związane z nerwem wzrokowym). Inną prostą metodą, pozwalającą zdiagnozować AMD, jest test Amslera. Jest to nieskomplikowany i w zasadzie domowy sposób na przekonanie się, czy u danej osoby występuje opisany problem. Do testu potrzebna jest kwadratowa kartka w kratkę, z zaznaczonym na środku punktem. Należy zasłonić jedno oko, a drugim patrzeć w centralny punkt siatki. Badanie polega na ocenie, czy wszystkie linie są liniami prostymi i czy wszystkie kwadraty mają taki sam rozmiar. Następnie należy powtórzyć test, zasłaniając drugie oko. Jeśli dana osoba zauważa krzywe linie lub postrzega kwadraty jako nierówne, należy koniecznie zgłosić się do okulisty.

Kwasy tłuszczowe omega-3 a zdrowie oczu

Na łamach serwisu Amerykańskiej Akademii Okulistycznej znaleźć możemy informację, że naukowcy z Wilmer Eye Institute, Johns Hopkins School of Medicine w USA za cel postawili sobie odpowiedź na pytanie, czy zredukowane ryzyko występowania zwyrodnienia plamki żółtej u osób starszych (AMD) zostanie potwierdzone na populacji seniorów, u których ryby i owoce morza stanowiły stałe elementy codziennej diety. Wszystko w związku z tym, że niektóre ryby są bogatym źródłem kwasów tłuszczowych omega-3, o których wiadomo, że mają dobroczynny wpływ na zdrowie oczu. Dowodzi tego fakt, iż w siatkówce ludzkiego oka została wykryta wysoka koncentracja kwasów tłuszczowych omega-3, co oznacza, że występowanie tego składnika odżywczego może być kluczowym elementem dla zdrowia oka. Badanie udowodniło, że dieta bogata w tłuste ryby, takie jak łosoś czy tuńczyk, ma bezpośrednie przełożenie na koncentrację serum omega-3 w organizmie. Jednocześnie u badanej populacji, która regularnie konsumowała owoce morza i ryby, stwierdzono podwyższony poziom kwasów omega-3. Analiza tych czynników udowodniła, że istnieje odwrotnie proporcjonalny związek miedzy dużą konsumpcją ryb i owoców morza a niskim ryzykiem zapadnięcia na ciężką postać AMD. Wyniki te, w połączeniu z testami na zwierzętach, pozwoliły wysnuć wniosek, że kwasy omega-3 są niezbędne dla zdrowia oczu. Opisane badanie przeprowadzone zostało przez doktor Sheila K. West w roku 2010 r. Informacje o diecie z uwzględnieniem występowania w niej ryb i owoców morza zostały zaczerpnięte z medycznej bazy danych (Health Care Financing Administration Medicare Database) i zbierane były przez rok za pomocą kwestionariusza u ponad 2300 amerykańskich pacjentów w wieku od 65 do 85 lat. Po uzyskaniu informacji na temat ich diety pacjenci byli badani pod kątem AMD. Zwyrodnienie plamki żółtej było diagnozowane za pomocą badania dna oka przeprowadzonego przed rozpoczęciem terapii.

Studium przypadków

Związku między konsumpcją kwasów tłuszczowych omega-3 a redukcją ryzyka zapadnięcia na AMD dowodzą również inne badania naukowe. Przykładem może być trwające 8 lat badanie kliniczne AREDS (Age-Related Eye Disease Study), sponsorowane przez Narodowy Instytut Zdrowia Oczu. Wynika z niego, iż wysokie spożycie kwasów omega-3 chroni pacjentów przed zaawansowanym stadium AMD. Również w Blue Mountain Eye Study, przeprowadzonym w Australii, zaobserwowano obniżenie ryzyka wystąpienia wczesnych postaci AMD u osób spożywających ryby więcej niż raz w tygodniu. Z kolei badanie przeprowadzone w Europie w 2008 r. przez Augood C., Chakravarthy i Young I. statystycznie udowodniło, że konsumpcja kwasów tłuszczowych omega ma efekt ochronny przed neowaskularyzacją (uznawaną za główny czynnik rozwoju AMD). Efekt taki zaobserwowano wśród osób konsumujących więcej niż jedną tłustą rybę tygodniowo; porównania dokonano z osobami, w których diecie znalazła się mniej niż jedna ryba tygodniowo. Wyżej wymienione prace badawcze potwierdzają związek między występowaniem kwasów tłuszczowych omega -3, zawartych w tłustych rybach, a ich wpływem na zapadnięcie pacjenta na zaawansowaną formę AMD. Wynika to, jak wspomniano, z faktu, że kwasy tłuszczowe omega-3 są ważnym składnikiem błon komórkowych, zwłaszcza w układzie nerwowym oka. W związku z tym dbanie o odpowiedni poziom tych substancji w organizmie może zapobiegać niektórym chorobom oczu.

Tłuste ryby najlepszym źródłem kwasów omega-3

Należy pamiętać, że bogate w kwasy tłuszczowe omega-3 są przede wszystkim ryby morskie, słodkowodne zaś praktycznie nie zawierają tych cennych związków. Wynika to z faktu, że ryby morskie są bogatsze w tłuszcz, a więc jednocześnie w dobroczynne kwasy tłuszczowe omega-3 i witaminy w nich rozpuszczalne. Najbogatsze w kwasy omega-3 ryby, które często występują w diecie Polaków, to: sardynka, makrela i śledź, a także łosoś, ale tylko ten żyjący naturalnie, gdyż hodowlany zawartość wyżej wymienionych kwasów ma już zdecydowanie niższą. Do wielonienasyconych kwasów tłuszczowych grupy omega-3 należą m.in. kwas eikozapentaenowy (EPA) i kwas dokozaheksaenowy (DHA). To ich obecność jest dla organizmu ludzkiego kluczowa. Dodajmy, że prócz wpływu na postęp AMD (spowolnienie lub zastój) kwasy omega -3 chronią nasz organizm przed chorobą zatorowo-zakrzepową, osteoporozą (zawierają witaminę D) mają wpływ na prawidłowe widzenie (dzięki witaminie A) oraz układ nerwowy (magnez bowiem jest cennym składnikiem ryb).

 

*American Academy of Ophthalmology jest największym na świecie stowarzyszeniem lekarzy posiadających specjalizację z zakresu leczenia chorób oczu. Zrzesza ponad 29 000 okulistów, optometrystów oraz chirurgów oftalmologów. Szczegóły dotyczące działalności AAO znaleźć można na stronie: www.aao.org.

Źródło: http://www.aao.org/newsroom/release/20101201.cfm

 

Beata Pałac

 

Polecamy