Kierowca u optometrysty

Polub i udostępnij
  •  
  •  
  •  

O najważniejszych aspektach problematyki badania stanu układu wzrokowego kierowców rozmawiamy z prof. dr. hab. Ryszardem Naskręckim – kierownikiem Pracowni Fizyki Widzenia i Optometrii na Wydziale Fizyki Uniwersytetu
im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.


Polub i udostępnij
  •  
  •  
  •  
Polub i udostępnij
  •  
  •  
  •  

Jak przebiega ocena parametrów wzrokowych osób kierujących pojazdami i dlaczego jest ona tak ważna?

Sposób oceny parametrów wzrokowych kierowców i kandydatów na kierowców określa  Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia         7 stycznia 2004 r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawienia do kierowania pojazdami. Dla specjalistów ochrony wzroku największe znaczenie ma załącznik nr 1 do tego rozporządzenia: „Sposób oceny narządu wzroku w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami”. W załączniku tym wyróżniono pięć funkcji wzrokowych: ostrość wzroku, rozpoznawanie barw, pole widzenia, widzenie stereoskopowe oraz widzenie zmierzchowe i wrażliwość na olśnienie, a także możliwą korekcję.

Jakie kryteria i parametry związane z oceną narządu wzroku powinien stosować optometrysta w przypadku pacjenta, który jest kierowcą?

Optometryści oraz optycy okularowi w swojej codziennej praktyce zawodowej powinni być świadomi dużych wymagań wzrokowych kierowców oraz konieczności ich rzetelnej oceny. Parametry układu wzrokowego zmieniają się w czasie i świadomość potrzeby częstej oceny oraz dostosowania korekcji do potrzeb wzrokowych musi być zadaniem całego środowiska. Optycy i optometryści powinni edukować pacjentów w kontekście minimalnych wymagań wzrokowych niezbędnych do kierowania pojazdami.

Jakie rozwiązanie w tym względzie by Pan rekomendował?

Najlepszym rozwiązaniem byłoby powstanie autoryzowanych centrów diagnostyki wzroku kierowców, w których specjaliści (lekarze okuliści i optometryści), wykorzystując zaawansowane metody diagnostyczne, byliby w stanie precyzyjnie oceniać stan układu wzrokowego oraz wynikające z tego konsekwencje. Badania takie byłyby obowiązkowe dla kierowców w starszym wieku oraz dla kierowców i kandydatów na kierowców niespełniających ogólnie przyjętych kryteriów badań przesiewowych wzroku.

Czy w przypadku kierowców optometrysta stosuje szczególne sposoby postępowania w zakresie diagnozowania i protezowania narządu wzroku? Jeśli tak,
to jakie?

Obecnie w większości krajów w Europie za funkcje wzrokowe istotne dla bezpieczeństwa na drodze przyjmuje się: ostrość wzroku (dane pokazują, że korelacja pomiędzy ostrością wzroku a liczbą wypadków jest słaba), pole widzenia (jest to krytycznie ważna funkcja dla bezpieczeństwa na drodze), czułość na olśnienie (oślepienie), która ma duży wpływ na bezpieczeństwo w ruchu drogowym, oraz wrażliwość na kontrast (badania pokazują silną korelację tego parametru z liczbą wypadków drogowych). Optometrysta, mając świadomość, że jego pacjent jest kierowcą, powinien przekonać go do konieczności zbadania tych parametrów. Także optyk okularowy powinien być świadomy tych potrzeb, wykonując korekcję okularową.

Wspomniał Pan, że szczególne znaczenie w przypadku kierowców ma tzw. edukacja wzrokowa. Do kogo powinna być ona kierowana?

Edukacja w zakresie potrzeb wzrokowych kierowców potrzebna jest zarówno specjalistom ochrony wzroku, jak i kierowcom, potrzebna jest także politykom, którzy decydują o regulacjach prawnych w tym zakresie. Potrzebna jest przede wszystkim świadomość, że „dopuszczanie do prowadzenia pojazdów wyłącznie osób posiadających określone predyspozycje jest metodą wysoce skuteczną w obniżaniu ryzyka wypadków w transporcie drogowym” (opracowanie CIOP pt. „Badania sprawności psychofizycznej kierowców wypadkowych i bezwypadkowych w aspekcie prewencji wypadkowej i zwiększania kultury bezpieczeństwa w transporcie drogowym”).

Które czynniki mają największy wpływ na bezpieczeństwo jazdy?

Ograniczone możliwości przetwarzania informacji, wynikające z wieku kierowcy, jego stanu zdrowia, zmęczenia, stresu lub innych czynników (np. leki, alkohol, środki odurzające), skutkują powstawaniem tzw. błędu ludzkiego. Na to nakładają się tzw. błędy percepcji, w których krytyczna dla sytuacji na drodze informacja była poniżej „progu dostrzeżenia”. Bez wątpienia to właśnie widzenie jest w procesie kierowania pojazdem najważniejszym źródłem percepcji informacji.
Czy podejmowane są regulacje służące standaryzacji w zakresie badań wzroku kierowców? Czemu mają one służyć?

Ocena parametrów wzrokowych osób kierujących pojazdami (zawodowo jak i niezawodowo) oraz związany z tą oceną dobór odpowiednich pomocy wzrokowych staje się w ostatnich latach sporym wyzwaniem. Jest bowiem oczywiste, że prawidłowe reakcje kierowcy na drodze zależą w największym stopniu od sprawności układu wzrokowego. Dlatego na świecie pojawiają się opracowania i raporty, dotyczące problemów wzrokowych kierowców, sposobów ich diagnozowania oraz, co bardzo ważne – podejmowane są próby ustanowienia nowych standardów w zakresie badań wzroku kierowców. Znakomitym przykładem takiego dokumentu jest przygotowany przez Międzynarodową Radę Okulistyki i przyjęty podczas Światowego Kongresu Okulistycznego w 2006 r. „Visual Standards Vision Requirements for driving Safety”.

Jak wygląda prawodawstwo Unii Europejskiej dotyczące badań wzroku osób kierujących pojazdami?

Z europejskich regulacji prawnych w zakresie oceny i kryteriów badania funkcji wzrokowych kierowców należy wskazać Dyrektywę Rady z dnia 29 lipca 1991 r. w sprawie praw jazdy (91/439/EEC). W załączniku III do tej dyrektywy określono „minimalne normy kondycji fizycznej i psychicznej do kierowania pojazdami o napędzie silnikowym”. W zakresie narządu wzroku stwierdza się, że „wszystkie osoby ubiegające się o prawo jazdy poddają się właściwemu badaniu w celu upewnienia się, czy posiadają odpowiednią ostrość widzenia do kierowania pojazdami”.

Jakie są obecnie największe wyzwania w zakresie oceny stanu układu wzrokowego kierowców i kandydatów na kierowców, także zawodowych?

Wyzwania są ogromne, czego dowodem fakt, że w 2004 r. Driving Licence Committee (Komitet praw jazdy) przy Komisji Europejskiej powołał grupę ekspertów „The Eyesight Working Group”, której zadaniem było zajęcie się tymi problemami. W wyniku niemal rocznych prac powstał, wydany w Brukseli w 2005 r., dokument: „New standards for the visual functions of drivers. Report of the Eyesight Working Group”. Autorami tego opracowania było 12 ekspertów: fizyków, okulistów, neuropsychologów oraz przedstawicieli instytucji wydających prawo jazdy, a także przedstawiciel Komisji Europejskiej.

W jakim celu powstało to opracowanie i jakie są jego wnioski?

Jak piszą autorzy, „na potrzeby możliwej rewizji standardów widzenia dla kierowców”. Ważnym aspektem tego dokumentu było przede wszystkim pełne odniesienie zarówno stawianych tez, jak i rekomendacji do wyników najnowszych badań naukowych. Wyniki takich badań muszą stanowić podstawę do opracowania i wdrożenia nowych, skutecznych i ilościowych metod oceny układu wzrokowego kierowców.

Dziękuję za rozmowę.
Beata Pałac

Foto: Maciej Mączyński (UAM)


Polub i udostępnij
  •  
  •  
  •  

Polecamy