Fotopsje

Polub i udostępnij
  •  
  •  
  •  

Fotopsje to subiektywne wrażenia wzrokowe postrzegane jako błyski światła w polu widzenia, które jednak powstają bez udziału zewnętrznych bodźców świetlnych, a więc nie są wywołane źródłem światła.


Polub i udostępnij
  •  
  •  
  •  
Polub i udostępnij
  •  
  •  
  •  

Takie błyski są objawem, o którym nierzadko mówią pacjenci zgłaszający się do okulisty.

Fotopsje powstają w rezultacie pobudzenia siatkówki, nerwu wzrokowego lub różnych obszarów mózgu, lecz czynnikiem pobudzającym nie jest światło. Podawane przez pacjentów opisy tych błysków są różne i zależne od miejsca i mechanizmu pobudzenia. Mogą one występować w jednym oku lub obuocznie. Czas trwania błysków bywa różny. Mogą one pojawiać się podczas szybkich ruchów oczu lub głowy. Błyskom takim niekiedy towarzyszą bóle głowy lub nudności.

Do najczęstszych zmian wywołujących fotopsje należy odłączenie tylne ciała szklistego, którego mechanizm powstawania został omówiony w poprzednim numerze „Optyka Polskiego”.

Pacjent dostrzega okiem z odłączeniem tylnym błyski i męty, przy czym zwykle najpierw pojawiają się błyski, a męty nieco później. Błyski są konsekwencją mechanicznego pobudzania siatkówki, zwłaszcza pociągania (trakcji) siatkówki przez szklistkę w miejscach ich silniejszego przylegania. Natomiast męty są widoczne jako cienie niejednorodności ciała szklistego, które rzutują na siatkówkę.

Każdy pacjent zgłaszający występowanie błysków i mętów powinien mieć dokładnie zbadane dno oka po rozszerzeniu źrenicy. Badanie to ma na celu wykluczenie lub stwierdzenie obecności przedarć siatkówki, które zwykle prowadzą do odwarstwienia siatkówki. Obecność przedarcia siatkówki jest wskazaniem do pilnej laseroterapii. Jeżeli zostanie ona wykonana w odpowiednim czasie, można uchronić oko przed odwarstwieniem siatkówki.

Błyski i męty spowodowane odłączeniem tylnym ciała szklistego są postrzegane tym okiem, w którym ono wystąpiło. Błyski zwykle ustępują po kilku dniach, niekiedy tygodniach, natomiast męty pozostają. Jeżeli odłączenie tylne ciała szklistego dotyczy jednego oka, to należy liczyć się z możliwością pojawienia się go także w drugim oku.

Obecność odłączenia tylnego ciała szklistego, wykryta podczas badania za pomocą lampy szczelinowej, może zostać dodatkowo potwierdzona badaniem USG i OCT.

Inną przyczyną błysków postrzeganych przez pacjentów są choroby plamki, a zwłaszcza neowaskularna postać zwyrodnienia plamki związanego z wiekiem, zwyrodnienie plamki w przebiegu wysokiej krótkowzroczności, centralna retinopatia surowicza. Błyski w tych chorobach występują w postaci migotania lub iskrzenia dostrzeganego w centrum pola widzenia.

Podrażnienie fotoreceptorów i błyski mogą pojawiać się w przebiegu zapalenia naczyniówki i siatkówki, na przykład w toksoplazmozie. Błyski mogą także dostrzegać pacjenci z czerniakiem naczyniówki lub przerzutami nowotworowymi do naczyniówki, które najczęściej pochodzą z raka sutka lub raka płuc.

Również chorobom nerwu wzrokowego, takim jak zapalenie nerwu wzrokowego czy neuropatia w przebiegu stwardnienia rozsianego, mogą towarzyszyć błyski, zwykle w postaci migotania.

Szczególnie charakterystyczne błyski pojawiają się w aurze migrenowej, zwanej także migreną oczną. Jest ona wywołana zaburzeniami ukrwienia mózgu. Bez określonej przyczyny pacjent zaczyna dostrzegać, zwykle obuocznie, początkowo mały, błyszczący, migotliwy mroczek w obszarze obwodowym pola widzenia. Mroczek ten stopniowo narasta, obejmując znaczną część pola widzenia, i ma kształt migocących zygzaków, dlatego jest często określany jako „mroczek w kształcie fortyfikacji”. Na koniec ten migotliwy mroczek ulega rozfragmentowaniu i zanikowi. Taki epizod aury ocznej trwa ok. 30 minut, a u części pacjentów mogą po nim występować bóle głowy o różnym nasileniu. U większości pacjentów migrena z aurą pojawia się nieregularnie i na ogół nie wymaga leczenia. Jednak w przypadkach częstych nawrotów, silnych bólów i zawrotów głowy konsultacja neurologiczna jest niezbędna.

Przyczyną błysków występujących w jednym oku może byś skurcz i ograniczenie przepływu krwi przez tętnicę środkową siatkówki. Błyskom towarzyszy wówczas znaczne, choć zwykle przemijające pogorszenie widzenia, lecz nie występują objawy neurologiczne.

Odrębną grupą fotopsji są błyski występujące w różnych chorobach centralnego układu nerwowego, takich jak guz mózgu, zapalenia mózgu, padaczka, stany po urazach głowy, stany po zażyciu niektórych substancji psychotropowych.

Błyski, ale także bardziej złożone wrażenia wzrokowe, mogą dostrzegać pacjenci z chorobami psychicznymi, jak: schizofrenia, psychozy wieku starczego, zaburzenia świadomości, depresje.

Na zakończenie pragnę podkreślić, że fotopsje dostrzegane przez pacjenta mogą mieć różny kształt, lokalizację w polu widzenia, czas trwania i natężenie. Ich opis przedstawiany przez pacjenta nie zawsze jest precyzyjny i nie powinien być czynnikiem decydującym o rozpoznaniu. Każdy pacjent, u którego występują błyski, powinien mieć dokładnie zbadane dno oka.

 

dr n. med. Andrzej Styszyński


Polub i udostępnij
  •  
  •  
  •  

Polecamy