Badanie refrakcji za pomocą foroptera

Polub i udostępnij
  •  
  •  
  •  
  •  

Foropter jest podstawowym, oprócz kasety soczewek próbnych, urządzeniem stosowanym przez optometrystów do badania refrakcji izaburzeń widzenia obuocznego. Coraz częściej używają go także okuliści, a nawet optycy okularowi.

Foropter wyposażony jest w magazynki soczewek, które dzięki systemowi pokręteł mogą być łatwo i szybko ustawione w odpowiedniej kombinacji (sfera, cylinder) przed badanym okiem. Ponadto istnieje możliwość ustawienia cylindra skrzyżowanego, pryzmatu o zmiennej mocy i kierunku podstawy, filtru barwnego lub polaryzacyjnego, a także innych elementów pomocniczych (np. otworu stenopeicznego, pałeczki Maddoxa). Badając refrakcję przy pomocy foroptera, stosuje się, zamiast tradycyjnych tablic z optotypami, rzutniki optotypów i innych testów albo monitory ekranowe. Spośród różnych testów, umieszczonych w rzutniku lub monitorze, najczęściej wykorzystywana jest tarcza do badania astygmatyzmu i test czerwono-zielony (sposób użycia tarczy został przedstawiony w poprzednim numerze magazynu „Optyk Polski”). Test czerwono-zielony służy przede wszystkim uściśleniu mocy sfery, którą najpierw określa się metodą Dondersa.

Test czerwono-zielony (ryc. 2) składa się z dwóch pól: czerwonego i zielonego. Na obu polach umieszczone są czarne optotypy lub inne znaki. Test ten wykorzystuje zależność mocy układu optycznego oka od długości (częstotliwości), czyli barwy fali świetlnej. Może być także stosowany u osób z zaburzeniami widzenia barwnego.

Ryciny, od góry:

Ryc. 2. Test czerwono-zielony.

Ryc. 3. Zasada testu czerwono-zielonego w przypadku oka miarowego (nieakomodującego).

Ryc. 4. Zasada testu czerwono-zielonego w przypadku oka krótkowzrocznego (nieakomodującego).

Ryc. 5. Zasada testu czerwono-zielonego w przypadku oka nadwzrocznego (nieakomodującego).

Uściślenie sfery przy pomocy testu czerwono-zielonego polega na dobraniu takiej soczewki sferycznej, przy której optotypy na obu polach są postrzegane jednakowo.

W przypadku oka miarowego lub skorygowanego obraz pola zielonego zostanie utworzony przed siatkówką, a pola czerwonego za siatkówką (ryc. 3). Znaki na obu polach są wtedy widziane z jednakowym kontrastem. Oko krótkowzroczne (ryc. 4) widzi znaki pola czerwonego wyraźniej niż pola zielonego, gdyż skupienie promieni czerwonych zachodzi bliżej siatkówki. W przypadku oka nadwzrocznego jest odwrotnie – widzi ono wyraźniej znaki na polu zielonym (ryc. 5). Niektórzy posługują się więc uproszczoną zasadą: „czerwone – dodaj minus, zielone – dodaj plus”.

Pełna procedura badania refrakcji za pomocą foroptera w swej istocie łączy metody, które zostały omówione w dwóch ostatnich numerach „Optyka Polskiego”.

Przebieg:

1. Określenie ostrości wzroku V bez korekcji (ryc. 6).

Ryc. 6. Schemat oka z astygmatyzmem krótkowzroczno-nadwzrocznym.

2. Określenie ekwiwalentu sferycznego metodą Dondersa i ostrości wzroku V’ z tą korekcją. Należy dobrać algebraicznie najsilniejszą soczewkę, przy której ostrość wzroku jest najlepsza: jeżeli plus – to największy, jeżeli minus – to najmniejszy (ryc. 7).

Ryc. 7. Schemat korekcji ekwiwalentem sferycznym o mocy E.

3. Uściślenie ekwiwalentu sferycznego za pomocą testu czerwono-zielonego. Badanie przeprowadza się przy ciemnym oświetleniu. Moc sfery należy tak dobrać, aby optotypy na obu tłach (czerwonym i zielonym) były widoczne jednakowo (jednakowo czarne).

4. Przekorygowanie, prezentacja tarczy, wstępna korekcja astygmatyzmu. Jeżeli astygmatyzm nie występuje, wszystkie linie tego testu są widoczne jednakowo. Natomiast oko obarczone astygmatyzmem widzi linie na określonej godzinie najciemniejsze. Należy zapytać, na której godzinie linie tarczy są najczarniejsze. Stosując regułę: oś = godz. · 30o, ustawić odpowiednim pokrętłem oś ujemnego cylindra korygującego, a następnie stopniowo zwiększać jego moc, aż wszystkie linie tarczy będą jednakowe (ryc. 8, ryc. 9).

 

Ryc. 8. Przekorygowanie i prezentacja tarczy.


Ryc. 9. Wstawienie ujemnego cylindra wyrównującego obraz tarczy.

5. Uściślenie sfery metodą Dondersa (lub testem czerwono-zielonym).

6. Uściślenie osi ujemnego cylindra korygującego za pomocą cylindra skrzyżowanego ±0,25. Przebieg tego etapu procedury jest praktycznie taki sam, jak uściślenie położenia osi za pomocą ręcznego cylindra skrzyżowanego. Zamontowany na foropterze cylinder skrzyżowany ±0,25 należy ustawić tak, aby jego oś obrotu była równoległa do osi ujemnego cylindra korygującego. Badany obserwuje wtedy optotypy odpowiadające osiągniętej ostrości wzroku. Należy ustalić, przy której z dwóch pozycji cylindra skrzyżowanego badany widzi lepiej. Jeżeli nie dostrzega różnicy, to dotychczasowe położenie osi ujemnego cylindra korygującego jest prawidłowe. Jeżeli jednak przy jednym z położeń cylindra skrzyżowanego badany widzi lepiej, oś ujemnego cylindra korygującego należy obrócić o 15o w kierunku ujemnej osi cylindra skrzyżowanego w położeniu wybranym przez badanego jako lepsze. Czynność tę należy powtórzyć, przy czym dalsze, kolejne zmiany położenia osi ujemnego cylindra korygującego powinny być coraz mniejsze i wynosić 10o, 5o, 2,5o. Należy ostatecznie ustalić takie położenie osi ujemnego korygującego, przy którym badany nie dostrzega różnicy przy dwóch ustawieniach cylindra skrzyżowanego.

7. Uściślenie mocy ujemnego cylindra korygującego za pomocą cylindra skrzyżowanego. Również tę czynność wykonuje się tak samo jak ręcznym cylindrem skrzyżowanym. Zamontowany na foropterze cylinder skrzyżowany ±0,25 należy ustawić tak, aby jedna z jego osi pokryła się najpierw z osią ujemnego cylindra korygującego, a następnie druga. Jeżeli badany, obserwując optotypy odpowiadające osiągniętej ostrości wzroku, widział lepiej, gdy ujemna oś cylindra skrzyżowanego była zgodna (równoległa) z osią cylindra korygującego, to jego moc jest za mała. Należy wtedy zwiększyć moc cylindra korygującego o -0,50 dpt. (algebraicznie zmniejszyć), a sferę zwiększyć o +0,25 dpt. Natomiast jeśli badany widział lepiej, gdy dodatnia oś cylindra skrzyżowanego była zgodna (równoległa) z osią cylindra korygującego, to jego moc jest za duża. Należy wtedy zmniejszyć moc cylindra o -0,50 dpt. (algebraicznie zwiększyć), a sferę zmniejszyć o +0,25 dpt. Jeżeli badany widział jednakowo w obu pozycjach cylindra skrzyżowanego, to znaczy, że moc ujemnego cylindra korygującego jest optymalna. Podczas uściślania osi i mocy ujemnego cylindra korygującego można posługiwać się testem solniczki (ryc. 10).

Ryc. 10. Test „Solniczka”.

Test ten składa się z kilkunastu małych czarnych kółek na białym tle. W czasie uściślania osi i mocy cylindra korygującego „lepsze widzenie” oznacza mniej zdeformowane (bardziej okrągłe) kółeczka testu.

8. Uściślenie sfery (metoda Dondersa, test czerwono-zielony). Po przeprowadzeniu badania refrakcji, dla każdego z oczu oddzielnie, wskazane jest wykonanie uściślenia sfery, podczas którego badany patrzy obuocznie. Czynność ta nazywana jest równoważeniem bodźca do akomodacji i ma dodatkowo zapewnić rozluźnienie akomodacji do dali i jednakową akomodację do bliży dla obu oczu. Istnieje kilka metod równoważenia bodźca do akomodacji, jednak najczęściej stosowana jest metoda zdwojenia pryzmatycznego. Otrzymane za pomocą foroptera wartości sfery i cylindra należy umieścić w oprawkach próbnych, aby raz jeszcze uzyskać od badanego akceptację proponowanej korekcji. Zatem kaseta soczewek próbnych jest potrzebna także wtedy, gdy dysponujemy foropterem.

Osoby posiadające wysokie umiejętności badania refrakcji i zaburzeń widzenia obuocznego coraz częściej korzystają z elektronicznych foropterów, które pozwalają dodatkowo usprawnić przebieg wielu procedur. Wszystkim rozpoczynającym naukę badania refrakcji za pomocą foroptera proponuję najpierw foropter manualny, oczywiście po uprzednim opanowaniu procedur z użyciem kasety i cylindra skrzyżowanego.

Dr n. med. Andrzej Styszyński


Polub i udostępnij
  •  
  •  
  •  
  •  

Polecamy